(chuỗi bài: Tự nhiên hay Môi trường/Di truyền hay giáo dục)

Gen đóng một phần rất quan trọng ở tính cách và tính khí con người. Mỗi người chúng ta đều có một tính khí bẩm sinh, quyết định xem ta sẽ đi theo hướng tính cách như thế nào. Nhưng, tuy tính khí do gen quy định, tính cách lại không hoàn toàn như thế…

Lý do tính cách dễ uốn hơn tính khí là vì tính cách do các khu vực khác trong não điều khiển. Tính khí là từ hệ viền cấp thấp – đặc biệt là hạch hạnh nhân – nhưng tính cách thì do hệ viền cấp cao, tức thùy trán. Vỏ não nói chung và thùy trán nói riêng đều rất linh hoạt, sẽ biến hình theo trải nghiệm cảm xúc của con người. Điều này đặc biệt đúng ở tuổi sơ sinh, khi các khớp thần kinh thùy trán bắt đầu hình thành, đến tuổi mẫu giáo sẽ thay đổi chóng mặt và đến tuổi thơ ấu thì vẫn còn chưa hoàn thiện.

Hiển nhiên cha mẹ là người định hướng hệ viền tốt nhất cho con. Mỗi dịp giao tiếp với con – dù là ăn chung, chơi chung hay cãi lộn – đều sẽ kích hoạt một nhóm khớp thần kinh ở hệ viền, làm những khớp này ổn định hơn so với những khớp khác. Cha mẹ là mẫu mực cho một kiểu tương tác tâm lý xã hội, và trẻ sẽ bắt chước, tập dợt kiểu tương tác này (kể cả trẻ sơ sinh). Quá trình ấy kích thích một số mạch thần kinh nhất đinh, cố định mạch điện ở hệ viền cho mai sau. Vì hệ viền hoạt động rất mạnh nên ta sẽ thấy mình phản ứng với con giống hệt như cách cha mẹ từng phản ứng với mình. KHÔNG BIẾT LÀ HÊN HAY XUI, NHƯNG TỔNG HỢP TOÀN BỘ THỜI GIAN TƯƠNG TÁC CỦA CHA MẸ VỚI CON CÁI CÓ THỂ TẠO RA MỘT KIỂU THẦN KINH HỆ VIỀN KÉO DÀI QUA VÀI THẾ HỆ.

Nguồn: What’s going on in there? Tác giả: Lise Eliot, bản dịch tiếng Việt: Ths Bùi Đức Tiến