Chào các bạn. Chào mừng các bạn đến với Radio Hiểu con – Yêu con, một dự án thuộc Embehanhphuc.vn

Ý tưởng về Radio này được lên hình hài ra vào những ngày dịch dã, trong bối cảnh tất cả chúng ta, cả người lớn và trẻ con đều phải nhốt mình trong 4 bức tường sinh hoạt cùng nhau 24/7 và chờ đợi mòn mỏi ‘sự bình thường’ quay trở lại. Một vài ngày, một vài tuần thì không sao, nhưng khi thời gian đếm từng tháng thì chúng ta cần coi đây như là một sự thông thường mới và học cách thích nghi lành mạnh với nó. Radio này được lập ra với mong muốn phần nào đó giúp các phụ huynh trong độ tuổi 0-6 có thể hiểu con hơn bằng việc TRỰC TIẾP TRẢ LỜI CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TẾ diễn ra trong các gia đình.

Trong những ngày này, các mâu thuẫn, tranh cãi, giận dữ, khó chịu hẳn xảy ra rất nhiều trong quá trình tương tác của con cái và cha mẹ. Nhẹ thì có thể buồn, khóc, giận hờn… nặng hơn có thể là những chấn động, mất mát, tổn thương. Radio này được lập ra với mong muốn phần nào đó hỗ trợ các phụ huynh có con trong độ tuổi từ 0 đến 6 tuổi gỡ rối và có cách tiếp cận đúng cho các tình huống xảy ra thường ngày trong các gia đình thông qua dạng hỏi và đáp. Ngoài ra cũng sẽ có 1 góc giới thiệu những cuốn sách chất lượng, truyền cảm hứng về nuôi dạy con. Trong những số này, chúng tôi sẽ chọn và trích đọc những đoạn có tính gợi mở để phụ huynh tham khảo và tìm đọc.

Chúng tôi tin rằng, trong NGUY có CƠ. Đại dịch cũng sẽ là cơ hội để chúng ta hóa giải những khúc mắc bên trong và biến chúng thành những trải nghiệm chuyển hoá, để các thành viên gia đình xích lại gần nhau hơn, chấp nhận nhau, tương trợ nhau. Để làm được tất cả những điểu đó, tất cả phải bắt đầu từ sự HIỂU. Có hiểu thì mới có thương, có hiểu thì mới chấp nhận nhau bằng sự cảm thông, chia sẻ. Để MÁI NHÀ VÀ BA MẸ vẫn sẽ luôn là TỔ ẤM của các con.

————————

Câu hỏi 1 của một độc giả dấu tên: Gửi Embehanhphuc, mình có một câu hỏi liên quan đến bé 4 tuổi ở nhà mình trong đợt dịch này. Bé không chịu chơi 1 mình mà cứ bắt ba mẹ chơi cùng. Mà không phải khi nào ba mẹ cũng chơi với bạn được vì mặc dù ở nhà nhưng cả 2 ba mẹ vẫn còn phải làm các công việc của cơ quan. Bé cứ chơi một lúc lại đòi ba mẹ, rất nhanh chán, không tập trung. Bây giờ mình nên làm thế nào?

Trả lời: Có rất nhiều vấn đề có thể dẫn đến việc một trẻ không thể chơi/vận hành độc lập ở độ tuổi như con của bạn – độ tuổi về căn bản là trẻ có thể vui chơi và làm các hoạt động tự do độc lập tập trung và trong một thời gian khá lâu. Chúng ta sẽ cần nhìn vào những điểm như sau để điều chính môi trường:

• Điều đầu tiên, bạn cần tự hỏi liệu ba mẹ đã dành đủ thời gian quan tâm cho bé? Đã lấp đầy cái xô rỗng cần được đổ đầy tình yêu thương và sự quan tâm. Nếu chưa được đổ đầy, có thể bé sẽ không yên tâm trải qua thời gian tự hoạt động một mình mà luôn cố gắng đi tìm nguồn yêu thương và quan tâm đó. Thế nên bạn cần điều chỉnh thời gian làm việc trong ngày để CHỦ ĐỘNG dành sự quan tâm cho bé. Chủ động quan tâm là điều rất quan trọng. Nếu bạn để bé đi tìm bạn thì có thể là đó là dấu hiệu cho thấy rằng bé đã quá ‘khát’ sự quan tâm, và thường trong các tình huống đó ba mẹ sẽ thường rơi vào trạng thái phản ứng lại với trẻ. Nếu bạn chủ động quan tâm bằng nhiều cách khác nhau, nhiều thời điểm khác nhau trong ngày, thì khi đó bạn đang phản hồi nhu cầu kết nối của trẻ, giống như bạn trao cho trẻ ly nước trước khi trẻ rơi vào trạng thái khát và đi đòi nước. Kết nối như thế nào cũng là vấn đề ba mẹ dễ rơi vào cái bẫy của chính mình. Bạn không nên CHƠI CÙNG BÉ để kết nối với bé. Vì trong lúc trẻ chơi hay hoạt động có mục đích trẻ nên độc lập. Khi ba mẹ chơi cùng con, ba mẹ dễ dàng điều khiển con, can thiệp vào trí tưởng tượng và khả năng tự giải quyết vấn đề của con trẻ. Nếu tự soi chiếu lại chúng ta sẽ thấy chúng ta thường vô thức nói với trẻ ‘Cái này phải ở đây mới đúng chứ’/ ‘Tại sao con làm vậy nhỉ, phải thế này nè’/ ‘Đây là mái nhà thì đây phải là cửa sổ chứ’…Và chẳng bao lâu mà chúng ta có một em bé không thể độc lập suy nghĩ, ngần ngại với việc thể hiện và đặc biệt không thể tập trung làm việc gì đó khi không có ai bên cạnh. Thay vì thế hãy kết nối với bé trong những khoảng thời gian chất lượng khác mà trẻ cần sự hợp tác của người lớn. Bao gồm: thời gian nấu ăn, chuẩn bị bàn ăn và ăn cơm cùng nhau, cùng làm việc nhà, thời gian tắm rửa và vệ sinh thể chất cho con, thời gian trước giờ ngủ và sau khi ngủ dậy… Đó là những khoảng thời gian tuyệt vời để kết nối mà không làm mất đi sự độc lập và sự tập trung vào các hoạt động vui chơi tự do cũng như học tập của trẻ.
• Điều thứ 2 cần kiểm tra lại đó là môi trường đã thực sự nuôi dưỡng sự tập trung của trẻ hay chưa? Bạn hãy đặt các câu hỏi: Trẻ đã có chỗ hoạt động/vui chơi/học tập riêng, thuận tiện cho trẻ chưa? Chỗ hoạt động của trẻ có các yếu tố phân tâm hay không (vd tivi, tiếng ồn, gần chỗ em bé nhỏ…). Dù nhà của bạn có nhỏ, cũng rất nên có 1 góc riêng nơi bé có thể yên tâm tập trung vào các hứng thú của riêng mình. Bạn cần hạn chế tối đa việc làm phiền trẻ khi trẻ đang tập trung. Thế nên nếu trẻ đang chìm trong sự tĩnh tâm sâu sắc khi làm 1 hoạt động gì đó, hãy tránh việc gọi trẻ (để nhắc trẻ ăn hoa quả chẳng hạn), khen trẻ, hay bắt trẻ dừng để nói chuyện điện thoại với ông bà… Hãy tinh tế bởi sự tập trung cần được bảo vệ và nuôi dưỡng đặc biệt trong lối sống hiện đại chật chội và đầy yếu tố phân tâm như ngày nay. Nếu được bảo vệ sự tập trung này chính là món quà tuyệt vời nhất mà bạn đã giữ được cho con trẻ để cho đời sống học tập sau này của con. Sau này bạn có thể dành rất nhiều tiền để mua rất nhiều khóa học ngoại khóa, kỹ năng cho con, nhưng đáng tiếc là bạn chỉ mua được việc dạy của người thầy, bạn sẽ không thể nào mua được việc học của con nếu như sự tập trung tự nhiên này của con trẻ không được bảo vệ trong những năm tháng đầu đời.
• Điều thứ 3, hãy xem xét lại các lựa chọn hoạt động của con, xem môi trường gia đình đã cung cấp một số phương án mà trẻ ưa thích chưa. Chỉ khi con có hoạt động khơi gợi hứng thú thì con mới bắt đầu thực hiện và sự tập trung này mới kết tinh được. Ở độ tuổi 4 tuổi, bé thường sẽ cần 1 vài món đồ chơi open-ended (đồ chơi sáng tạo), như gỗ xây dựng, các hình nam châm để xây nhà, các miếng gỗ tạo hình sáng tạo… Bé cũng cần 1 số phương tiện mỹ thuật để thể hiện mình như: màu sáp thường (crayons), sáp dầu (oil pastel), bút lông, chì màu, bút, kéo và keo dán để tự sáng tạo sản phẩm thủ công… Đây là hai nhóm hoạt động thực, nuôi dưỡng sáng tạo và nuôi dưỡng sự tập trung của trẻ.
• Điều thứ 4: hãy quan tâm đến chính bạn và đưa ra giới hạn rõ ràng với trẻ. Ở độ tuổi lên 4 trí tuệ của trẻ đã phát triển và trẻ hoàn toàn hiểu khi bạn giải thích về việc bạn phải làm việc ở nhà do điều kiện dịch bệnh. Bạn nên nói rõ khoảng thời gian bạn cần tập trung vào công việc, nhưng vẫn phải sẵn sàng giúp đỡ con khi cần. Nói rõ cho con biết góc làm việc của ba/mẹ và góc làm việc của con. Từ chối một cách tử tế khi con đòi người chơi cùng. Mình có thể nói rõ ‘Giờ là lúc ba mẹ cần tập trung cho công việc. Ba mẹ làm ở đây và vẫn nhìn thấy con. Nếu con cần gì thì lại đây và lắc tay để báo cho ba mẹ biết’ (hoặc gõ cửa nếu bạn có phòng làm việc riêng). Gợi ý và cho con lựa chọn ‘Bây giờ con muốn vẽ hay muốn chơi xếp gỗ. Lúc 10h khi mẹ họp xong, mẹ có thể đọc chuyện với con, còn bây giờ mẹ cần đi họp với các cô chú’. Khi set giới hạn, hãy nhớ nguyên tắc KFC (kind-firm-consistent) tức là Tử tế – Kiên định – Nhất quán.

Sau khi bạn điều chỉnh 4 điểm này, embehanhphuc tin rằng tình trạng của bé sẽ dần được cải thiện. Thời gian đầu vì kiểu hành vi này của bé đã được bồi đắp trong 1 khoảng thời gian khá lâu, thế nên ba mẹ sẽ cần kiên định và bình tĩnh. Tuyệt đối không dọa nạt, la hét bé mà cần giải thích rõ ràng lý do cho bé. Hãy thông cảm với cảm xúc của bé nếu như một số ngày đầu bé sẽ có những phản ứng khá mạnh mẽ như ăn vạ, la hét, ném đồ… Nếu trẻ ném đồ, hãy dừng trẻ lại ‘Mẹ không để con ném bút được. Bút để vẽ. Con cáu vì mẹ không chơi với con đúng không?’. Ở bên cạnh đợi trẻ dịu đi, và ôm trẻ nếu trẻ muốn, thể hiện sự thông cảm ‘Con buồn khi không có mẹ. Nhưng mẹ với con có công việc khác nhau, và mẹ vẫn ở đây nè, mẹ làm việc ở nhà nên cần gặp mẹ thì con vào đây nhé, mình có thể ôm nhau một chút trong những lúc mẹ làm việc’. Cần đảm bảo trẻ hiểu kỳ vọng của chúng ta, và các hành vi phù hợp thì cần được khuyến khích nhiều lần và ghi nhận đúng mực. Nên hãy quan sát sự tiến bộ của trẻ và phản hồi cho trẻ thấy ‘Hôm nay trong giờ họp của mẹ thì con đã chơi một mình ở góc của con rất độc lập. Mẹ thưc sự cảm ơn con đã giúp mẹ tập trung hoàn thành công việc’.

Trẻ hoàn toàn có khả năng vận hành, hoạt động và vui chơi độc lập trong môi trường mà trẻ tin tưởng. Và trẻ cần được tạo điều kiện để bộc lộ khả năng này ra ngoài thông qua một môi trường an toàn, đủ hấp dẫn và có giới hạn rõ ràng.

Hi vọng câu trả lời giúp được tình huống của bạn và con. Embehanhphuc mong nhận được những câu hỏi tiếp nối phía sau nếu bạn vẫn còn thắc mắc nhé. Cảm ơn bạn,