Xin chào các bạn, đây là Radio Hiểu con – Yêu con của chuyên trang Embehanhphuc.vn – một tổ chức có sứ
mệnh thúc đẩy nhận thức của cha mẹ, nhà giáo dục, giáo dưỡng và công chúng về trẻ thơ và năng lực tiềm
tàng của trẻ trong 6 năm đầu đời. Radio Hiểu con – Yêu con là một kênh Radio trả lời các câu hỏi thực tế phát
sinh trong những tình huống khó khăn giữa cha mẹ và con cái trong gia đình. Thông qua việc phân tích tình
huống và đi theo kim chỉ nam ‘dõi theo trẻ’ chúng tôi giúp phụ huynh thấu hiểu tâm lý sau các hành vi, hoạt
động của con trẻ và từ đó yêu con theo cách tôn trọng và nhân văn hơn. Để mái nhà và cha mẹ sẽ luôn là tổ
ấm của con trong suốt cuộc đời.
Radio hôm nay sẽ trả lời câu hỏi rất dài từ một thính giả ẩn danh, 31 tuổi đến từ Bình Dương. Dưới đây là phần
câu hỏi đã được lược bớt những nội dung ít quan trọng.
Câu hỏi: Xin chào em bé hạnh phúc, Bé nhà mình 23 tháng tuổi. Mình đọc các loại sách nuôi dạy trẻ và mình rút
ra một điều là phải dành tất cả tình yêu thương cho trẻ, học cách nói lời cảm ơn với tất cả mọi việc đang diễn
ra dù nó là tích cực hay tiêu cực, và quan trọng là học cách thay đổi bản thân, vì cha mẹ chính là nhà giáo dục,
phải kiên định trước những hành vi, thói quen ko đúng hoặc quan điểm trái chiều theo cách dạy trẻ truyền
thống. Mình dạy cho bé học tiếng anh (trong 1,5 tháng bé nhớ và đọc lại được 100 từ), học hát (thuộc 10 bài
hát), đọc thơ (12 bài), chơi trò chơi vận động ( chuyền banh, đi theo hình zích zắc,…), dạy bé tự mặc quần, tự
xếp đồ chơi sau khi chơi xong vào đúng vị trí, biết vứt rác vào thùng, khi ăn ngồi vào bàn, và bé có thể tự xúc
ăn. Khi bé khóc vì một việc gì đó mình rất nhẹ nhàng,chẳng hạn ” tại sao con bị té?”, bé trả lời ” con chạy”,
mình bảo “vậy con cần đi chậm và cẩn thận nhé, không sao!”. Khi bé không thích đi tắm, bà đến thì bé la hét,
hoặc bé không thích xem bài hát đó bé cũng khóc và hét lên, thậm chí bé có thể cáu vào người lớn. Khi đó,
mình ngồi xuống và hỏi: ” tại sao con lại hét, con k thích tắm/ k thích xem cái này hả?”, ” nếu con muốn gì con
phải nói, con hét vậy mọi người sẽ k hiểu con muốn gì nhé”; “khi con cáu người khác sẽ làm người khác bị
thương, chảy máu, rất đau, con ko nên làm vậy nhé! con có thể xin lỗi bà/ ba/ mẹ nha”. Vậy là bé “dạ” và nói “
con xin lỗi bà/ba/mẹ này”. Mặc dù cháu biết xin lỗi khi mẹ phân tích nhưng sau đó cháu vẫn tái phạm. Cháu
phát triển ngôn ngữ và khả năng ghi nhớ tốt trong học tập. Chỉ riêng cảm xúc là cháu không cân bằng được,
mình không biết phải làm sao?
Trả lời: Chào bạn, trước hết chúng tôi rất vui khi đọc chia sẻ của bạn rằng sau khi đọc rất nhiều sách nuôi dạy
trẻ, thì điều bạn đã đúc kết ra đó chính là phải dành cho trẻ tình yêu thương. Có rất nhiều phương pháp giáo
dục trẻ với kỹ thuật khác nhau, nhưng chúng tôi tin rằng tất cả những người thực hành của mọi phương pháp
đều sẽ thống nhất với nhau rằng với trẻ dưới 6 tuổi điều thiết yếu nhất mà ta cần trao đến trẻ đó là tình yêu
thương vô điều kiện. Đây cũng chính là thông điệp quan trọng nhất mà chúng tôi luôn nhấn mạnh trong các nội
dung của Embehanhphuc, bởi tình yêu chính là dưỡng chất thiết yếu nhất để cho một nhân cách tạo hình và
lớn lên. Tình yêu là ô xi mà trẻ dưới 6 tuổi cần hít thở hằng ngày trong mọi tình huống cho dù tình huống đó có
rối ren, thử thách đến như thế nào đi nữa, ba mẹ, thầy cô vẫn cần phải đảm bảo rằng, qua lời nói, qua cử chỉ,
qua hành động… của chúng ta trẻ vẫn luôn cảm nhận được tình yêu hiện diện xung quanh. Bồi đắp kết nối tinh
thần với trẻ cần là trọng tâm của việc làm cha mẹ trong những năm đầu đời. 

Một em bé mất cân bằng về cảm xúc có thể có nhiều lý do, nhưng trong tất cả các trường hợp thì ta đều cần
phải hiểu rằng việc khóc lóc, la hét, ăn vạ, nổi giận, cáu bẳn là hành vi, là triệu chứng bên ngoài chứ không phải
là nguồn căn. Công việc của chúng ta là tìm và giải quyết nguồn căn chứ không phải tìm cách dập tắt triệu
chứng. Em bé gần 2 tuổi của bạn có thể đang trong giai đoạn khủng hoảng tuổi lên 2, về các biểu hiện của giai
đoạn khủng hoảng lên 2 này chúng tôi đã có miêu tả và hướng dẫn cụ thể trong radio số 6, bạn có thể tìm nghe
để có thêm dữ liệu về giai đoạn phát triển này của bé. Nhưng biểu hiện của bé nhà bạn cũng có thể không thực
sự liên quan đến khủng hoảng tuổi lên 2, và để đưa ra kết luận chính xác chúng tôi sẽ cần quan sát bé trực tiếp
thì mới có thể xác định được. Nên với những thông tin bạn cung cấp, tôi chỉ có thể đưa ra các dự đoán dựa
trên kinh nghiệm nhiều năm làm việc trực tiếp với trẻ và phụ huynh mà thôi. Trong bối cảnh này, phần trả lời
của chúng tôi hôm nay không với mục đích trao cho bạn giải pháp cho một vấn đề cụ thể, mà là đưa ra những
hướng dẫn căn bản để bạn tự quan sát và soi chiếu lại môi trường quanh trẻ và từ đó tự tìm ra vấn đề gốc rễ
cho trường hợp của bé. Tức là bạn sẽ là người tự bắt mạch, và chẩn bệnh cho trường hợp của chính mình dựa
trên một số hướng dẫn của Embehanhphuc. 
Để tìm giải pháp cho trạng thái bất cân bằng trong tâm lý của trẻ, điểm bắt đầu là phải hiểu được trạng thái
bình thường và cân bằng của tâm lý của trẻ. Khi chưa hiểu được thế nào là bình thường, chúng ta có thể sẽ lạc
lối vào việc đưa ra kết luận dựa trên ý kiến chủ quan, ý thích và kỳ vọng riêng của ta. Trẻ dưới 2 tuổi là những
trẻ đang kiến tạo toàn bộ năng lực tâm lý của mình thông qua việc thấm hút môi trường một cách vô thức.
Ngôn ngữ, vận động, trí tuệ, trí nhớ, cảm xúc, ý chí của trẻ đang thu nhận nguyên liệu đầu vào cho một đại
công trình đó là xây dựng nhân cách của con người. Môi trường của trẻ vì thế cần phải cung cấp tất cả dinh
dưỡng cần thiết, giàu chất lượng cho công cuộc xây dựng này. Sức mạnh thôi thúc đứa trẻ làm công việc của
nó là những sức mạnh tự nhiên, to lớn mà đôi khi cha mẹ, thầy cô không thể nào hiểu nổi. Mặc dù chúng ta
không hiểu được những sức mạnh tự nhiên nào đang vận hành và điều khiển đứa trẻ, chúng ta vẫn nên có thái
độ hợp tác với công cuộc sáng tạo này của tự nhiên. Cần lưu tâm đến những biểu hiện của sức mạnh này để
không ngáng đường, không cản trở. Khi đó đứa trẻ vận dụng được những sức mạnh này theo cách tích cực để
xây dựng bản thân mình. Còn nếu chúng ta chặn đứng đường đi của những nguồn năng lượng ẩn tàng này, thì
thay vì chảy đúng dòng chảy, những năng lượng đó có thể xì ra và biểu hiện ra bên ngoài bởi những hành vi
mất cân bằng, lệch lạc trong tâm lý trẻ.
Khi một đứa trẻ gặp được một điều kiện thuận lợi, ưa thích cho công việc xây dựng nhân cách của em, chắc
chắn trạng thái thông thường của em sẽ là yên bình, hạnh phúc, tập trung, yêu lao động, tin tưởng cuộc sống
và con người nói chung, đồng thời tích cực với các trải nghiệm xã hội trong phạm vi gia đình và lân cận. Em vẫn
sẽ khóc nhè, cáu giận, e dè với người lạ, thận trọng trong không gian mới… bởi đó là cách tất cả các trẻ biểu lộ
cảm xúc. Nhưng cần nhìn vào tổng thể sự phát triển và cân bằng tâm lý của trẻ chứ không nên chỉ nhìn chăm
chăm vào một vài sự khó chịu đây đó hoặc chỉ nhìn vào những điểm mà trẻ chưa đạt được như kỳ vọng của
cha mẹ. Cũng giống như khi chúng ta đưa bé đi khám bác sĩ nhi khoa. Là ba mẹ có thể ta thấy lo về việc trẻ sốt,
ho, hay đứng cân. Nhưng bác sĩ sẽ đặt cho bạn những câu hỏi để xem xét sự phát triển thể chất tổng thể của
bé thì mới xác định được liệu những biểu hiện nho nhỏ đó có đáng lo hay không. Bác sĩ sẽ cần biết trẻ có chơi

đùa, hoạt động bình thường không, có ngủ, hay đi vệ sinh bình thường hay không, có đạt được các mốc vận
động, ngôn ngữ, nhận thức thông thường hay không…

Tương tự như vậy, Embehanhphuc đề xuất bạn quan sát sự phát triển tổng thể của em bé trong nhận thức,
vận động, cảm xúc, tâm lý… Đồng thời chúng tôi cũng đề xuất bạn soi chiếu lại môi trường tổng thể mà gia
đình đã cung cấp cho bé và từ đó xem xét khách quan xem thử môi trường đã đáp ứng những nhu cầu của độ
tuổi của trẻ hay chưa.
Khi chúng tôi nhìn vào các miêu tả của bạn, chúng tôi cảm thấy có thể một số nhu cầu phát triển thiết yếu của
trẻ dưới 2 tuổi đã chưa được đáp ứng đúng mực, thay vì đó thời gian của trẻ lại phải san sẻ cho nhiều hoạt
động do người lớn dẫn dắt vì kỳ vọng của người lón. Việc học tập của nhóm tuổi này được thực hiện dưới hình
thức của các hoạt động vận động tự do, khám phá bản thân, khám phá môi trường gia đình và xung quanh.
Đây là giai đoạn mà chúng ta hoàn toàn không thể ‘dạy’ trẻ một cách trực tiếp. Chỉ đơn giản là sống một cách
tự nhiên là trẻ đang học tập rồi. Thế nên, để tạo điều kiện cho những nhu cầu phát triển của trẻ được thỏa
mãn, chúng tôi đề xuất bạn nhìn nhận lại môi trường ở những điểm sau:
 KẾT NỐI GIỮA CON NGƯỜI: Trẻ có đang trải nghiệm tình yêu có hiểu biết và tôn trọng từ những người
trong gia đình không? Trẻ có cảm nhận được tình yêu thương vô điều kiện đối với mình hay không?
Sau những tình huống thử thách như ăn vạ, khóc lóc, cáu bẳn, trẻ có vẫn nhận được các sự quan tâm
của cha mẹ, ông bà, hay phải chịu những lạnh nhạt, hờ hững như là một hệ quả hay hình phạt của
việc không ngoan? Cha mẹ có đang làm mẫu những mối quan hệ người với người nhân văn, bình
đẳng, tôn trọng? Hay các tình huống trong nhà đang thể hiện kiểu quan hệ giữa người cầm quyền và
cấp dưới? Cha mẹ có chấp nhận trẻ như trẻ là, bất kể giới tính, cân nặng, ngoại hình, tính cách… ngay
từ lúc trẻ được thụ thai và đặc biệt là sau khi trẻ ra đời? Trẻ có được trao cơ hội để độc lập đồng thời
phụ thuộc vào người lớn một cách lành mạnh? 
 TỰ DO VẬN ĐỘNG: Trẻ có được tự do vận động trong môi trường? Quần áo của trẻ có thoải mái và hỗ
trợ vận động và độc lập? Đồ đạc trong nhà có bừa bộn và cản trở sự di chuyển tự do của trẻ? Trẻ có
các dụng cụ vận động thô hoặc nếu gia đình không có không gian thì trẻ có thường xuyên được đưa ra
các không gian lớn như sân chơi, công viên để vận động hay không? 
 CẢM QUAN VÀ KHÁM PHÁ: Trẻ có được khuyến khích trải nghiệm và thu nhận đa dạng, phong phú
các trải nghiệm cảm quan hay không? Gia đình có sa vào việc dạy màu sắc, hình dạng, ngắn dài cho trẻ
hay không? Trẻ có được tự do thử nghiệm, khám phá, trải nghiệm hệ quả của thế giới vật chất, thế
giới tự nhiên bao quanh trẻ? Trẻ có bị bao bọc quá và bị hạn chế việc thu thập cảm quan này do người
lớn sợ trẻ dơ bẩn, sợ bừa bãi, sợ trẻ ốm đau, sợ không an toàn…
 ĐỘC LẬP: Trẻ có được tạo điều kiện để tự chăm sóc bản thân hay không? Trẻ có tự đi lại lấy nước, tự
lau miệng, tự mang nón, tự mặc quần… mặc dù trẻ vẫn cần một số sự giúp đỡ và hợp tác của người
lớn nhưng quan trọng là nhu cầu với sự độc lập của trẻ được cha mẹ, ông bà ghi nhận và khuyến
khích. Các đồ dùng trong nhà phù hợp có được đặt trong tầm mà trẻ thao tác được thoải mái hay

không? Vd bồn rửa tay, ly nước, tủ đựng quần áo, giỏ đựng sách… Mặt khác trẻ có bị ‘ép phải độc lập’
trong tất cả các tình huống hay không? Khi trẻ biết tự mặc quần áo rồi thì có phải là mẹ sẽ nhất nhất
yêu cầu bé tự mặc trong tất cả mọi trường hợp? Hay trẻ làm việc trong sự phối hợp với người lớn và
hạnh phúc với sự độc lập từ từ của mình? Người lớn có sẵn sàng giúp đỡ trẻ khi trẻ yêu cầu?
 NGÔN NGỮ VÀ CẢM XÚC: Các nỗ lực giao tiếp của trẻ có được phản hồi đúng mực? Có người dành
thời gian và sự quan tâm đến câu chuyện của trẻ? Gia đình có thống nhất về cách phản hồi và thông
điệp sử dụng trong các tình huống thường gặp ở nhà? Các biểu lộ cảm xúc của trẻ có được ghi nhận
và không phán xét? Người lớn có nói đùa, nói giỡn với trẻ hay lấy trẻ ra làm trò đùa? Ngôn ngữ của
người lớn có thể hiện sự tôn trọng?
 TRẬT TỰ: Có trật tự trong môi trường vật lý của trẻ hay không? Có trình tự trong các hoạt động hằng
ngày và từng bước trong mỗi hoạt động? Cách người lớn phản ứng với trẻ có thống nhất hay không?
 SỰ THÍCH NGHI: Trẻ có được tạo điều kiện để hội nhập trong các sinh hoạt trong gia đình? Trẻ có
được khuyến khích tham gia làm việc nhà, chăm sóc môi trường chung, chuẩn bị thức ăn cho cả nhà.
Đơn giản là cho bé một cái túi để xách đồ lúc đi chợ cũng đã là đáp ứng với nhu cầu được tham dự
của trẻ rồi. Hãy sắm cho bé một số đồ dùng nho nhỏ vừa tay để bé có thể tham gia cùng mẹ quét nhà,
lau nhà, tưới cây, làm đồ ăn nhẹ…  
 CÁCH KHUYẾN KHÍCH TRẺ VÀ KỲ VỌNG VỀ MỨC ĐỘ NGHE LỜI: Gia đình có dùng những cách như khen
ngợi, thưởng hay phạt, time out, ra điều kiện bé để điều chỉnh hành vi của bé hay không? Những
thông điệp khuyến khích đưa đến bé theo cách nào? Gia đình làm gì khi trẻ không hợp tác và có hành
vi chưa phù hợp? Cách gia đình đưa giới hạn và từ chối trẻ như thế nào? Cách phản ứng khi trẻ vượt
giới hạn hoặc trong các tình huống nguy hiểm? Trẻ 2 tuổi chưa tập trung dài và cũng chưa hề có khả
năng nghe lời người lớn. Thế nên khi trẻ thích trẻ sẽ dọn dẹp, khi trẻ không thích trẻ sẽ không dọn, và
đó là bình thường. Việc can thiệp vào quá trình này một cách thô bạo có thể ảnh hưởng đến khả năng
nghe lời có ý thức của trẻ sau này. Trẻ cần nghe lời bản thân mình trước khi có thể nghe lời người
khác. 
Trên đây là những đề xuất của chúng tôi để bạn soi xét lại chất lượng của môi trường để đảm bảo việc môi
trường đáp ứng các nhu cầu phát triển hiện tại của trẻ.  Mặc dù đây chỉ là những sự điểm qua những tiêu chí
của một môi trường lành mạnh, và mỗi tiêu chí này đều cần được đi sâu vào phân tích mới có thể cụ thể rõ
ràng được. Tuy nhiên chúng tôi muốn cho bạn một cái nhìn tổng thể cho một bức tranh toàn cảnh mà trong đó
rất nhiều yếu tố đan xem và tác động lẫn nhau.
Đôi khi phụ huynh và những người làm việc với trẻ trong nhóm tuổi này hiểu nhầm về mục tiêu giáo dục, và
cho rằng chúng ta phải tận dụng thời điểm vàng của độ tuổi này để bồi bổ cho trẻ biết nhiều thứ, học nhiều
điều, nạp nhiều kiến thức. Lấy lý do rằng não bộ đang tăng trưởng với một tốc độ chóng mặt, cha mẹ, nhà giáo
dục phải chạy đua với thời gian để cho trẻ thêm thông tin, thêm từ vựng, thêm con chữ, con số, cho trẻ biết
đọc, biết viết, biết làm toán… Và mục tiêu giáo dục thay vì để hỗ trợ sự phát triển của con người đã bị bóp méo
trở thành đào tạo thần đồng. Đúng là não bộ của trẻ đang trong thời gian mà sự hình thành các khớp thần kinh
diễn ra với tốc độ thần tốc, và chỉ trong 6 năm khối lượng não bộ của trẻ đạt 95% khối lượng não bộ của người

trưởng thành. Chính vì khám phá khoa học này mà nhiều phong trào giáo dục sớm đã sa vào xu hướng bồi bổ
thêm, rót thêm kiến thức. Nhưng nếu tỉnh táo nhìn nhận lại con số này, ta sẽ thấy giật mình bởi sự thật là 5%
còn lại là toàn bộ những thứ thông tin ta nạp được trong 60 năm còn lại trong cuộc đời. Cho dù bạn là ai, bác
sĩ, tiến sĩ, kỹ sư, bạn học đến cấp bậc cao như thế nào thì toàn bộ thông tin đó cũng chỉ ở mức rất khiêm tốn so
với lượng ‘học’ mà trẻ đạt được trong 6 năm đầu. Vậy tại sao ta phải mù quáng dành quá nhiều nỗ lực trong
những năm đầu đời này để ‘dạy’ thông tin, kiến thức trong khi nó chỉ chiếm một phần vô cùng nhỏ nhoi?
Chúng tôi muốn thức tỉnh các bậc cha mẹ, thầy cô để xét lại những hiểu biết của chúng ta về việc học tập của
trẻ, cách thức trẻ học tập trong những năm đầu đời. Liệu chúng ta có đang đánh đổi nhiều mục tiêu phát triển
khác để đạt được mục tiêu ngắn hạn của người lớn xoay quanh các kỳ vọng liên quan đến lượng thông tin mà
trẻ nạp vào? 
Bà Maria Montessori có một câu rằng ‘Chúng ta phụng sự tương lai bằng cách bảo vệ hiện tại’. Khi bạn chuẩn
bị một môi trường gia đình bảo vệ sự phát triển toàn vẹn tại thời điểm hiện tại của trẻ thì bạn cũng đang nuôi
dưỡng các mục tiêu dài hạn trong tương lai. Không có gì sai trái trong việc ta có kỳ vọng ở trẻ, nhưng điều rất
quan trọng là chúng ta có các kỳ vọng cùng hướng với tự nhiên. Có nghĩa là ta chỉ có thể kỳ vọng con đạt các
mốc phát triển tâm lý bình thường của lứa tuổi lên 2. Còn nếu ta lấy mốc phát triển tâm lý của trẻ lên 5 để làm
chuẩn cho con của mình thì chắc chắn chúng ta sẽ rơi vào thất vọng. Và đặc biệt nếu ta kỳ vọng một em bé 2
tuổi ngoan ngoãn, nghe lời, hiếu đạo, biết cư xử như một người lớn đã có đủ trải nghiệm rồi thì ta sẽ rơi vào
tuyệt vọng. Điều chỉnh cách nhìn của ta về trẻ, đồng thời bổ sung các hiểu biết về sự phát triển của trẻ trong
từng giai đoạn sẽ giúp ta soi chiếu lại các kỳ vọng của mình và trở nên tận hưởng hành trình đồng hành với con
trẻ. Chúng tôi xin gợi ý bạn đọc thêm bài viết ‘Trẻ dưới 6 tuổi học theo cách nào?’ trên website
Embehanhphuc.vn, qua đó bạn có thể có thêm lăng kính để xem xét lại cách mình mang các hoạt động học tập
đến với trẻ đã phù hợp với tâm lý độ tuổi hay chưa.
Ngoài ra chúng tôi xin có một vài ý kiến nhỏ liên quan đến một số chi tiết bạn cung cấp trong câu hỏi của bạn. 
TIVI VÀ MÀN HÌNH: Chúng tôi thấy bạn có nhắc đến thời lượng xem tivi của bé từ 1-1,5 tiếng vào buổi sáng và
chưa kể thời lượng buổi tối. Bạn cũng có nhận thấy là bé không có nhu cầu, vậy thì embehanhphuc không hiểu
lí do gì bạn phải duy trì thói quen này cho bé. Không có bất kỳ em bé nào lại được sinh ra với nhu cầu xem tivi,
nhưng khi việc xem tivi được xuất hiện như một phần của môi trường gia đình thì dần dần nó sẽ biến thành
nhu cầu giải trí của trẻ. Sự kích thích liên tục về mặt thị giác với những hình ảnh động và màu sắc sặc sỡ cộng
hưởng với sự kích thích thính giác bằng âm thanh liên tục phát ra từ một chiếc máy chính là điều cuốn lấy trẻ.
Tuy nhiên ba mẹ dễ nhầm tưởng rằng bé thích thú và tận hưởng nó. Em bé 2 tuổi có thể chưa biết đòi hỏi và
thể hiện sự đòi hỏi, nhưng bạn chỉ cần duy trì việc này thêm 1, 2 năm nữa thì bạn sẽ thấy cũng vẫn em bé đó
sẽ trở nên nghiện màn hình như thế nào. Một cách chủ động chúng ta làm cho con bị nghiện mà không biết.
Ngoài ra chúng ta nên hiểu rằng với tâm trí thấm hút của trẻ dưới 6 tuổi thì thức ăn lành mạnh cho trẻ trong
độ tuổi này là những tương tác thực tế, những trải nghiệm sờ chạm và thực sự, chứ không phải qua một cái
màn hình. Nếu quan sát và phân tích một cách tỉnh táo, thì bạn có đồng ý với embehanhphuc là hiện nay nội
dung trên tivi đa phần là thuần tính giải trí, rất nhiểu kênh chất lượng chưa đủ tốt và phù hợp với trẻ nhỏ, và

kể cả là nội dung giáo dục thì cũng đang được mang đến theo cách KHÔNG phù hợp với tâm trí thấm hút của
trẻ dưới 6 tuổi. Hình ảnh trên tivi chạy với tốc độ 24 hình/giây là có hại cho thị giác đang trong thời gian hoàn
thiện của bé. Việc xem tivi nhiều lấy đi khả năng tập trung tự nhiên của con người, thứ đang được bồi đắp
trong những năm đầu đời thông qua những trải nghiệm thực bằng tương tác với các giác quan của trẻ. Hãy
dũng cảm ngắt tivi để con bạn có thêm 1-2 tiếng kết nối với những kích thích lành mạnh trong môi trường thực
của bé.
GIAO TIẾP TRONG TÌNH HUỐNG CĂNG THẲNG: Trong những lúc trẻ căng thẳng (và người lớn cũng đang căng
thẳng), không nên sa vào việc giải thích, khuyên năn, giáo điều… Chỉ cần nói ngắn gọn theo kiểu diễn đạt, mô
tả. Ví dụ ‘Mẹ thấy con khóc vì bị té.’ ‘Con chạy nhanh nên đụng vào góc bàn’… Bạn không nên sa vào việc hỏi
con tại sao hay hỏi về lý do, bởi vì đơn giản là trẻ 2 tuổi hoàn toàn chưa có năng lực để lý giải những điều này.
Trẻ không lý giải được tại sao trẻ khóc, tại sao trẻ ăn vạ, tại sao trẻ nói không và năng lực ngôn ngữ của trẻ
cũng không đủ để trẻ giải thích. Bạn cũng không nên sa vào giải thích, giảng giải, mà chỉ nên tuyên bố giới hạn
là gì, việc ta cần trẻ làm ngay lúc đó là gì. Ví dụ:  ‘Mẹ không đồng ý con leo lên bàn. Con hãy đi xuống nào’ ‘Con
dừng lại, mẹ không để con làm đau mẹ! Mẹ sẽ gỡ tay con ra’ ‘Mẹ thấy con đang la bà. Mình nói nhỏ lại.’… Trí
tuệ của trẻ 2 tuổi thì chỉ mới được hình thành, nên những giải thích của ta sẽ không tiếp cận được với trẻ. Sau
vài năm nữa, khi trẻ khoảng 4,5 tuổi, trí tuệ của trẻ thời điểm đó đã được hình thành và củng cố, thì khi đó việc
giảng giải này mới có hiệu quả. Nếu trẻ khóc, thì hãy dùng chiến lược ‘Đón nhận tiếng khóc’, mà chúng tôi đã
trình bày ở Radio số 6 của tuần trước. Điều quan trọng chúng ta cần nhớ rằng trẻ đang còn rất ngây thơ và
trong sáng. Không có trẻ nào lên kế hoạch gây gổ với ba mẹ, ông bà, không có trẻ nào lại cố tình tái phạm. Trẻ
thơ không phải là người lớn thu nhỏ. Tâm trí trẻ thơ hoàn toàn khác biệt, nó ở một giai đoạn sơ khởi của sự
phát triển khi mà những thôi thúc bột phát còn rất mạnh mẽ và phải tầm 2 tuổi trở đi trẻ mới bắt đầu quá
trình dài lâu để kiểm soát các thôi thúc này. Hãy kiên nhẫn và trao cho trẻ các cơ hội để hình thành khả năng
tự kiểm soát bản thân từng bước một. 
LỜI XIN LỖI: Cũng không cần thiết phải bắt con xin lỗi. Thay vì vậy bạn có thể gợi ý và làm mẫu, trẻ sẽ xin lỗi khi
nhìn thấy lời xin lỗi cùng với thái độ hối lỗi được mọi người làm mẫu thường xuyên trong các tình huống hằng
ngày của gia đình. Cuối cùng thì tất cả chúng ta đều muốn có một em bé biết sai và hối lỗi khi làm điều sai chứ
chắc chắn chúng ta không mong có một em bé có lời xin lỗi đầu môi nhưng lại không có chút hối lỗi nào bên
trong đúng không ạ? Sự hỗi lỗi, cảm giác hối hận là gốc rễ của lời xin lỗi. Lời xin lỗi chỉ là biểu hiện của phần
ngọn bên ngoài. Mưu cầu lời xin lỗi của con mà không giúp con nhận ra lỗi và trải nghiệm cảm giác hỗi lỗi thì
chỉ tạo cho ba mẹ cảm giác yên tâm mà thôi chứ không hỗ trợ sự phát triển nhận thức và cảm xúc của trẻ. Hãy
dành sự quan tâm và đầu tư của bạn cho sự phát triển toàn vẹn của trẻ thay vì chỉ tập trung vào một vài khía
cạnh nhỏ hẹp. Câu hỏi của bạn là một câu hỏi phức tạp, chúng tôi hi vọng đã gợi ý cho bạn một số manh mối
để tự tìm ra giải pháp. Nếu bạn có thêm câu hỏi cho những vấn đề cụ thể hơn mà chúng tôi có nhắc đến trên
đây, hãy phản hồi, chúng tôi sẽ trả lời sâu hơn nếu bạn đã phần nào tự nhìn nhận đc vấn đề được cho trường
hợp của mình.
Em bé hạnh phúc xin kết thúc Radio số này tại đây. Nếu bạn có những bối rối và thắc mắc với con trẻ trong gia
đình, hãy email chia sẻ với chúng tôi qua địa chỉ: embehanhphucvn@gmail.com .Các bạn cũng có thể truy cập

vào website embehanhphuc.vn để tìm kiếm các bài viết đi theo triết lý ‘dõi theo trẻ’, để tìm hiểu về sự phát
triển của trẻ thơ trong giai đoạn xây dựng nền tảng nhân cách trong 6 năm đầu đời. Tạm biệt và hẹn gặp lại các
bạn vào thứ 3 tuần sau.