Xin chào các bạn, đây là Radio Hiểu con – Yêu con của chuyên trang Embehanhphuc.vn – một tổ chức có
sứ mệnh thúc đẩy nhận thức của cha mẹ, nhà giáo dục, giáo dưỡng và công chúng về trẻ thơ và năng lực
tiềm tàng của trẻ trong 6 năm đầu đời. Radio Hiểu con – Yêu con là một kênh Radio trả lời các câu hỏi
thực tế phát sinh trong những tình huống khó khăn giữa cha mẹ và con cái trong gia đình. Thông qua
việc phân tích tình huống và đi theo kim chỉ nam ‘dõi theo trẻ’ chúng tôi giúp phụ huynh thấu hiểu tâm
lý sau các hành vi, hoạt động của con trẻ và từ đó yêu con theo cách tôn trọng và nhân văn hơn. Để mái
nhà và cha mẹ sẽ luôn là tổ ấm của con trong suốt cuộc đời.
Embehanhphuc nhận được một câu hỏi từ một phụ huynh 33 tuổi từ Hồ Chí Minh: ‘Hiện em có một bé
trai 32 tháng tuổi, vì nghỉ dịch nên trong tuần phải chia ra để gửi con sang nhà ông bà nội và ông bà
ngoại. 2 ngày con ở nội, 3 ngày ở ngoại, và thứ 7, chủ nhật sẽ ở nhà với ba mẹ. Vấn đề em gặp phải là
con rất hứng thú khi sang nhà ngoại, còn sang nội thì con không chịu đi, dù tới nhà nội tầm 15’ sau con
sẽ chơi vui vẻ. Vì con là cháu đầu nên cả hai bên ông bà ngoại nội đều rất cưng và yêu thương con nhưng
em không hiểu tại sao con lại không chịu sang nội. Và bà nội là người chăm sóc chính, cho con ăn, ngủ và
ông nội thì ít khi chơi với con hơn nhưng con lại quý ông nội hơn bà nội. Và gặp bà nội cũng không chịu
chào nên mình phải làm tư tưởng trước đó cho con, thậm chí phải ép lắm thì con mới chịu chào bà. Vì là
bé đầu nên em chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc nuôi dạy con, và có những điều ở con mà em cảm
thấy rất khó hiểu, ví dụ như: – Con sợ em bé nhỏ hơn mình – Sợ bong bóng xà phòng, thấy là hét lên và
khóc, đi Thảo Cầm Viên thấy người khác thổi bong bóng cũng sợ. Mẹ có mua về 1 hộp tập chơi nhưng bé
xa lánh. – Sợ 1 vài người như phụ nữ lớn tuổi – đứng từ xa là bé đã không thích dù chưa bao giờ tiếp xúc,
sợ ông già Noel… Mong radio có thể chia sẻ các ý kiến cũng như kinh nghiệm với tình huống mà em gặp
phải ạ!.’
Cảm ơn câu hỏi của bạn, chúng tôi cảm nhận được những bối rối với những tình huống nhỏ nhặt hằng
ngày của trẻ khi bạn lần đầu tiên làm mẹ. Đây là những bối rối thường có khi con lên 2, 3 tuổi, thời điểm
con trẻ của bạn bắt đầu tiếp xúc sâu sắc hơn với thế giới bên ngoài. Đồng thời trí tuệ và trí nhớ có ý thức
mới sơ khởi hình thành khiến trẻ bắt đầu có những so sánh, nhận định, chính kiến đầu tiên về các trải
nghiệm mà trẻ có về thế giới bên ngoài. Đây là độ tuổi tuyệt vời khi trẻ thực sự háo hức khám phá thế
giới rộng lớn hơn ngôi nhà của em. Nếu như 2 năm đầu tiên, mối quan tâm lớn nhất của trẻ chỉ xoay
quanh cha mẹ và ngôi nhà của em, chỉ xoay quanh việc luyện tập để chinh phục vận động đi đứng, cầm
nắm và học nói tiếng mẹ đẻ, thì từ năm thứ hai trở đi, với những năng lực đã được hình thành, trẻ bắt
đầu dùng các năng lực đó để đi ra và tìm hiểu thế giới. Trẻ bắt đầu có ý thức về các trải nghiệm trẻ đang

có, trẻ bắt đầu xây dựng chính kiến, trẻ bắt đầu thể hiện rõ ý thích, tự khẳng định bản thân trong các
tình huống hằng ngày như bạn đã miêu tả: trẻ thích chào người này và không thích chào người kia, trẻ
thích đến chỗ bà ngoại này nhưng lại phản ứng dữ dội khi đến chỗ bà nội, trẻ sợ một số thứ mà có vẻ rất
vô lý như là sợ bóng bay, sợ em bé nhỏ… Sẽ có vô số các biểu hiện như vậy của trẻ lên 2, 3 tuổi, thời
điểm mọi người thường gọi là Khủng hoảng tuổi lên 2, khủng hoảng tuổi lên 3. Thực chất đây là các biều
hiện của Khủng hoảng tự khẳng định. Để hiểu thêm về cách cùng con vượt qua khủng hoảng này và
mang lại những lợi ích tốt nhất cho sự phát triển của con trẻ, mời bạn nghe thêm Radio số 6 nhé.
Và chính vì tầm quan trọng như vậy của các trải nghiệm trong độ tuổi này, thái độ và cách phản ứng của
người lớn chúng ta sẽ có ảnh hưởng đến thái độ của trẻ khi tiếp xúc với các trải nghiệm, các khó khăn và
thử thách mà trẻ gặp phải sau này. Liệu phản ứng của chúng ta có khiến trẻ trở nên e dè, cảnh giác, sợ
hãi, nghi ngờ khi tiếp xúc với cuộc sống, hay chúng ta đang khuyến khích, động viên, hỗ trợ, làm điểm
tựa cho một tâm hồn tự do, háo hức với thử thách.Một lý do chính khiến phụ huynh không đồng điệu
với trẻ trong gian đoạn kỳ diệu này trong cuộc đời trẻ là vì, người lớn không đặt mình vào hệ quy chiếu
của trẻ. Chúng ta thường không nhìn nhận mọi thứ từ góc nhìn của trẻ, không đánh giá từ cấp độ tư duy
của trẻ, vì thế ta không hiểu các biểu hiện cảm xúc mãnh mẽ, dữ dội của trẻ. Ví dụ như khi trẻ không
chịu chia sẻ một cái ô tô đồ chơi cho người bạn hàng xóm thì chúng ta la rầy trẻ rằng ‘Con có mấy cái ô
tô lận, chia bớt cho bạn đi chứ. Như vậy là ki bo đấy’. Những lúc đó bạn có nghĩ rằng, chiếc ô tô trong hệ
quy chiếu của trẻ cũng quý giá như là một cái vòng vàng, kim cương hay giấy tờ nhà đất trong hệ quy
chiếu của bạn. Bạn có cho hàng xóm cái nhẫn kim cương của bạn không, kể cả là bạn có đến cả mấy cái
như vậy? Và một người lớn có được coi là ky bo không nếu không chịu chia sẻ cho người khác chiếc xe
sang chảnh thực sự của mình.
Bây giờ hãy thảo luận các tình huống mà bạn gặp phải hoặc các tình huống tương tự để chúng ta thử
xem xét lại tình huống đó từ hệ quy chiếu của trẻ nhé.
Trong những ngày đầu đưa con đến lớp, hoặc đến một chỗ khác lạ nào đó như nhà ông bà hay nhà một
cô giáo mà ba mẹ gửi con, điều đương nhiên là trẻ sẽ phản ứng, mức độ có dữ dội hay không là tùy
thuộc vào tính khí của trẻ và mức độ ba mẹ chuẩn bị tâm lý cho trẻ trước trải nghiệm đó. Đôi khi ta sẽ
nói những câu như ‘Có gì đâu mà khóc. Ba mẹ chỉ đi làm thôi mà’ hay ‘Ông bà cưng chiều con mà. Ở đây
cái gì con cũng có nè.’ hoặc là ‘Đi học thôi chứ có gì ghê đâu mà khóc!’… Những câu nói đó thể hiện bạn
đang không ở cùng hệ quy chiếu của trẻ để nhìn nhận sự việc. Trong hệ quy chiếu của trẻ, ba mẹ là duy
nhất, là mỏ neo, là cả thế giới với trẻ, thế nên có gì đau khổ, tuyệt vọng hơn khi phải chia tay ba mẹ. Hãy
tưởng tượng khi bạn đang có mối tình đầu, bạn lại phải chia tay người bạn yêu vì người yêu của bạn đi

học nước ngoài hay đi công tác xa 1 năm nữa mới về. Bạn có cảm thấy buồn không, có cảm thấy thế giới
đang dừng lại hay không, cảm xúc của bạn lúc đó có lớn lao hay không, có phải lúc đó dường như chẳng
có gì quan trọng hơn việc bạn đang phải chia tay người thương đúng không ạ? Đứa trẻ này cũng vậy,
đừng coi nhẹ cảm xúc của bé vì một điều người lớn coi là nhỏ nhặt. Trẻ chưa hình dung được thời gian,
chưa có trải nghiệm lặp đi lặp lại để hiểu được là sau 1 ngày ba mẹ sẽ quay lại, chưa hiểu được tầm quan
trọng của việc ba mẹ phải đi làm. Đứng từ hệ quy chiếu của mình đứa trẻ chỉ biết rằng người mà trẻ vô
cùng yêu thương đang bỏ trẻ lại ở một nơi xa lạ, với một người xa lạ… Khi ta nhìn được như vậy, ta sẽ
thấy đồng điệu và đồng cảm với trẻ hơn. Đồng thời nó cũng đưa ra các hướng dẫn để ta có sự chuẩn bị
tâm lý tốt hơn để trẻ có chuyển tiếp mịn màng hơn với những trải nghiệm này. Hoặc tương tự như vậy
trong trường hợp của bạn, con không muốn sang nhà ông bà nội. Bạn nên đặt mình xuống tương xứng
với con và cố gắng hiểu điều con muốn nói. Khi bạn nhận định rằng cả nhà ngoại và nhà nội đều cưng
chiều, và yêu thương con – đó là một nhận định của người lớn, không phải là nhận định từ hệ quy chiếu
của trẻ. Trẻ có những cách cảm nhận về thế giới một cách rất tinh khiết mà không bị che phủ bởi những
lý lẽ thông thường như ông bà thì thương yêu con, con phải coi 2 bên nội ngoại là như nhau chứ. Vì thế
thay vì phủ nhận các cảm xúc của bé, hãy cố gắng quan sát để hiểu cảm nhận của bé. Có những em bé sẽ
không thích đến một nơi nào đó vì ở đó có một người thường kéo quần bé bóp đít chẳng hạn. Hoặc có
em bé thì vô cùng sợ hãi vì đã từng bị người lớn nào đó dọa dẫm. Thậm chí những người thường cưng
chiều bé chưa chắc đã là những người tạo kết nối tin tưởng với bé, và vì thế có thể bé thích kẹo bánh
người đó cho nhưng chưa chắc đã thích ở bên người đó trong một thời gian dài. Hãy quan sát cách từng
người trong gia đình phản ứng, giao tiếp, đối xử với bé trong các sinh hoạt ăn ngủ, tắm rửa hằng ngày,
các tình huống khó khăn khi trẻ ăn vạ, trẻ đòi hỏi, trẻ gào khóc… khi trẻ bày tỏ ý kiến, trẻ yêu cầu, trẻ
cần trợ giúp… Bạn sẽ có nhận định sâu sắc hơn về nguyên nhân của những biểu hiện trẻ đang cho bạn
thấy. Và đừng phủ nhận, đừng coi nhẹ các biểu hiện đó của con. Nếu bạn chưa xác định được nguyên
nhân hoặc chưa giải quyết được thì điều trước hết bạn có thể làm cho con đó là công nhận các cảm xúc
phức tạp, mạnh mẽ mà con đang có.
Chúng ta sẽ xem xét một ví dụ điển hình khác về nỗi sợ của trẻ thơ. Hầu như các trẻ đều trải qua một vài
nỗi sợ trong hành trình lớn lên của mình. Có trẻ thì sợ sợ ma, sợ chó dữ – đây thường là nỗi sợ được
người lớn chấp nhận vì nó có vẻ có lý khi đặt trong hệ quy chiếu của người lớn. Nhưng cũng có trẻ sẽ sợ
những thứ có vẻ rất vô lý như sợ bướm, sợ tắc kè hay sợ bóng bay như trường hợp của bé nhà bạn.
Những nỗi sợ kiểu này có vẻ rất khó chấp nhận bởi nó có vẻ phi lý khi đặt trong hệ quy chiếu của người
lớn. Để thực sự đồng điệu được với bé, hãy thử nhìn nhận nỗi sợ này dựa trên việc đặt bạn vào hệ quy
chiếu của trẻ thơ. Thực ra trẻ có thể có nhiều trải nghiệm mà ba mẹ không có mặt ở đó để có thể hiểu

được tại sao trẻ lại sợ vật đó. Ví dụ trẻ có thể đã từng cầm 1 quả bóng bay căng phồng và nó nổ đùng
ngay trước mặt trẻ, và từ sau đó trẻ trở nên rất sợ hãi về nó. Hoặc 1 trẻ khác có thể đã từng bị dọa là tắc
kè là sẽ cắn ngón tay các em bé, và từ đó trở đi trở nên bấn loạn mỗi lần nghe thấy tiếng tắc kè. Thậm
chí có một số nỗi sợ xuất hiện mà không thèm có lý do và đơn thuần ngồi chễm chệ trong tâm trí trẻ như
vậy. Điều chúng ta cần làm là công nhận các nỗi sợ hãi đó trong con. Chúng ta không nên bỏ thêm dầu
vào lửa bằng cách xử lý tình huống một cách hốt hoảng, điều sẽ cũng cố thêm nỗi sợ cho trẻ. Ví dụ nếu
trẻ sợ bướm khóc thét lên khi thấy một con bướm đậu lên người, vậy mà ta lại cũng nhảy bổ về phía
con, đập, gạt con bướm ra một cách dữ dội thì chính hành vi của ta đang củng cố lại nỗi sợ của con, làm
cho nỗi sợ này lại càng khó rời bỏ em bé của chúng ta. Thái độ của bạn trong những trường hợp này là
nên ghi nhận nhưng không pha trộn thêm cảm xúc của người lớn vào. Hãy nói chuyện với trẻ một cách
trung tính để giúp trẻ tiêu hóa được những cảm xúc dậy sóng trong lòng trẻ, ví dụ chúng ta nói với con
‘Con chó to nó lại gần con làm con sợ hả?’ hoặc ‘Con nghe tiếng tắc kè phía bên kia nên con không muốn
lại đó!’ ‘Con không muốn lại gần em bé đúng không?’ ‘Chú kia thổi bóng bay mà mẹ thấy con không
thích hả’. Nếu trẻ cần được ôm ấp để trấn an thì ta ôm con nhẹ nhàng. Tránh việc phù nhận nỗi sợ của
con bằng những lời nói như ‘Con bướm nhỏ thôi, có gì đâu mà sợ’ hay ‘Bóng bay đẹp vậy mà cũng sợ’.
Và cũng tuyệt đối tránh việc dọa nạt con bằng cách gieo nỗi sợ như nhiều người vẫn hay làm để điều
chỉnh hành vi của con, ví dụ như ‘Im lặng đi chú công an đến kìa’, ‘Nói láo là ông táo bẻ răng đấy’…
Thường theo thời gian, cùng với sự tăng lên của các hiểu biết của trẻ về thế giới xung quanh, thì các nỗi
sợ này rồi cũng sẽ biến mất, và biến mất theo cách không gây tổn thương và không tạo ra vùng tối cho
nội tâm của con. Còn nếu chúng ta càng cố gắng phủ nhận nỗi sợ của trẻ, coi nỗi sợ đó là ngỡ ngẩn,
thậm chí một số phụ huynh có thể còn dùng lời lẽ dọa nạt để buộc trẻ kìm nén nỗi sợ trẻ đang có, thì sẽ
khiến tình hình càng tệ hơn với trẻ.
Bạn cũng không nên vì trẻ sợ bóng bay mà lại mua nhiều bóng bay về nhà vì nghĩ rằng như vậy sẽ giúp
trẻ vượt qua nỗi sợ bóng bay. Hoặc có một số người vì con sợ bơi nên lại càng hay dẫn con đi bơi để con
dạn, và khi đến hồ bơi lại ra sức thúc đẩy con xuống bơi mặc dù trẻ đã biểu hiện ra sự khó chịu rất rõ
ràng. Nếu thực sự bạn hiểu và tôn trọng nỗi sợ của con thì bạn nên thể hiện sự đồng cảm, không chỉ
trong lời nói mà còn trong sự lưu tâm khi cân nhắc đến những thứ mua về nhà, những nơi trẻ sẽ đến,
những người trẻ sẽ gặp. Nếu trẻ không thích ông già Noel, mình khuyên bạn trong khoảng 1, 2 năm tới
chưa nên đưa trẻ đến các không gian có ông già Noel to béo, khổng lồ. Trẻ có cả đời để tiếp xúc đến ông
già Noel, tại sao phải tiếp xúc ngay lúc trẻ đang sợ. Và nếu cả đời trẻ không thích ông già Noel thì cũng
có sao đâu? Nếu trẻ không thích bóng bay, đừng chủ đích mua bóng bay về nhà. Nếu trẻ còn sợ trẻ sơ
sinh, nên tránh đưa trẻ đến nhà bạn bè có trẻ sơ sinh… Trẻ có thể vẫn tiếp xúc với những thứ này trong

đời sống hằng ngày của trẻ như khi đi siêu thị, ra công viên, sang nhà hàng xóm. Nhưng đó là những trải
nghiệm mà chúng ta không chủ đích tạo ra, và điều đó không quan trọng. Quan trọng là chúng ta đừng
chủ đích, đừng nỗ lực giúp con vượt qua những điều trẻ sợ bằng cách mang nó đến ngay trực diện cho
trẻ. Thay vì thế, bạn có thể mua các cuốn sách, kể các câu chuyện có các chi tiết này và thảo luận với bé
những điều liên quan và lắng nghe bé bộc bạch các tâm sự của bé. Ví dụ bạn có thể đọc cho bé cuốn
sách Martin chăm sóc em bé, và sau khi đọc thì đặt các câu hỏi gợi mở để trẻ nói lên các suy nghĩ của
mình về nội dung trong sách. Sau một thời gian dài có thể thận trọng cho trẻ có lại các trải nghiệm đó
với tần suất và liều lượng từ từ. Trong quá trình cho trẻ tiếp xúc lại thì quan sát phản ứng của trẻ. Kiểu
tư duy của người trưởng thành rằng phải vượt qua nỗi sợ, phải đối diện với nỗi sợ và chinh phục nó,
kiểu tư duy này chỉ đúng khi trẻ đã có đủ hiểu biết và có đủ ý chí để đối diện và vượt qua. Trong 6 năm
đầu đời khi trẻ đang xây dựng hiểu biết về thế giới xung quanh, xây dựng cảm xúc và ý chí của mình thì
không nên thử thách trẻ như vậy. Hãy tạo những trải nghiệm tin cậy, bình yên để xây dựng nội tâm
mạnh mẽ của trẻ thì khi lớn lên nội tâm mạnh mẽ này sẽ giúp trẻ có thể vượt qua được những khó khăn,
thử thách thực sự mà trẻ gặp trên đường đời.
Em bé hạnh phúc xin kết thúc Radio số này tại đây. Nếu bạn có những bối rối và thắc mắc với con trẻ
trong gia đình, hãy email chia sẻ với chúng tôi qua địa chỉ: embehanhphucvn@gmail.com .Các bạn cũng
có thể truy cập vào website embehanhphuc.vn để tìm kiếm các bài viết đi theo triết lý ‘Dõi theo trẻ’, để
tìm hiểu về sự phát triển của trẻ thơ trong giai đoạn xây dựng nền tảng nhân cách trong 6 năm đầu đời.
Tạm biệt và hẹn gặp lại các bạn vào thứ 3 tuần sau.