Xin chào các bạn, đây là Radio Hiểu con – Yêu con của chuyên trang Embehanhphuc.vn – một tổ chức có
sứ mệnh thúc đẩy nhận thức của cha mẹ, nhà giáo dục, giáo dưỡng và công chúng về trẻ thơ và năng lực
tiềm tàng của trẻ trong 6 năm đầu đời. Radio Hiểu con – Yêu con là một kênh Radio trả lời các câu hỏi
thực tế phát sinh trong những tình huống khó khăn giữa cha mẹ và con cái trong gia đình. Thông qua
việc phân tích tình huống và đi theo kim chỉ nam ‘dõi theo trẻ’ chúng tôi giúp phụ huynh thấu hiểu tâm
lý sau các hành vi, hoạt động của con trẻ và từ đó yêu con theo cách tôn trọng và nhân văn hơn. Để mái
nhà và cha mẹ sẽ luôn là tổ ấm của con trong suốt cuộc đời.
Embehanhphuc nhận được một câu hỏi từ bạn Huyền Trang, câu hỏi liên quan đến tình huống của em
bé trai 27 tháng tuổi: ‘Em có tìm hiểu và biết rằng theo bà Montessori, mỗi người cần nói một ngôn ngữ
thống nhất ở trong môi trường của trẻ. Em có mua sách tiếng Anh cho bé. Ban đầu chỉ nhằm cho bé xem
tranh đẹp và chỉ gọi tên sự vật bằng tiếng Việt. Nhưng nhiều lúc không cưỡng nổi những vần điệu hay
nên em vẫn đọc cho bé nghe (dù em phát âm không chuẩn). Các bài hát đơn giản và bài ru cũng tương
tự, thỉnh thoảng em hát cho bé nghe và bé rất thích. Nghe giọng bản xứ qua loa thì chưa thường xuyên,
vì em vẫn băn khoăn có ảnh hưởng gì tới việc phát triển tiếng Việt không. Trong trường hợp của em (bố
mẹ chỉ biết chút ít về Tiếng Anh và phát âm không chuẩn, môi trường không có người nói tiếng Anh cùng
bé) thì khi nào và như thế nào để giúp bé làm quen và học được Tiếng Anh? Rất mong được các cô tư
vấn giúp em.
 
Chào bạn, cảm ơn câu hỏi của bạn về một chủ để được rất nhiều phụ huynh quan tâm trong thời hội
nhập ngày nay – Học Tiếng Anh như một ngôn ngữ thứ hai. Để trả lời câu hỏi của bạn, trước hết chúng
ta hãy tìm hiểu xem cách trẻ dưới 6 tuổi học ngôn ngữ như thế nào và có khác biệt gì với các độ tuổi lớn
hơn 6. Qua đó ta sẽ có những đường hướng cụ thể hơn để mang tiếng Anh đến với trẻ theo dạng thức
mà tâm trí trẻ dưới 3 tuổi có thể tiêu hóa và hấp thu được.
Trẻ dưới 3 tuổi sở hữu một dạng tâm trí đặc biệt với sức mạnh rất lớn lao đó là tâm trí thấm hút vô
thức. Tâm trí này sẽ thấm hút mọi thứ như miếng bọt biển thấm hút ngay lập tức khi được đặt vào một
tô nước. Miếng bọt biển này thấm hút mà không có sự lựa chọn, không có sự phân biệt và tâm trí trẻ
thơ cũng vậy, không lựa chọn tốt xấu, đúng sai, tích cực hay tiêu cực, không định kiến, thiên kiến, không
có bộ lọc… Những điều mà tâm trí trẻ thấm hút, sẽ trở thành da thịt, cơ bắp của tâm trí và định hình tâm
lý, trí tuệ của em. Sức mạnh vô thức này ở trẻ có thể được nhìn thấy rõ khi ta quan sát cách một em bé
học ngôn ngữ, không chỉ học một ngôn ngữ tiếng mẹ đẻ mà mọi ngôn ngữ nếu nó hiện diện trong môi

trường của trẻ.
Nhờ tâm trí thấm hút, đứa trẻ này thấm hút các kích thích ngôn ngữ từ lúc 7 tháng trong bụng mẹ khi
thính giác của bé bắt đầu có thể ghi nhận được âm thanh. Khi em bé được ra đời, em bé quan sát mọi
thứ xảy ra xung quanh môi trường và sớm nhận ra những âm thanh êm dịu mà em ưa thích đó chính là
tiếng của con người và nó xuất phát từ miệng của mọi người. Vì thế em bắt đầu chủ đích nhìn vào khuôn
miệng của người khác để có thể bắt chước cách phát âm của những âm tiết trong ngôn ngữ mẹ đẻ. Đến
tầm 8 tháng em mới nhận ra là những âm thanh này có ý nghĩa và em bé bắt đầu chủ động tìm kiếm ý
nghĩa của ngôn ngữ nói xung quanh em. Em thấm hút mọi thứ có nghĩa là em không chỉ thấm hút tên gọi
các vật, ý nghĩa của các từ, mà còn là cách tạo hình và phát âm các âm tiết, là cú pháp, ngữ điệu, thanh
điệu… Cứ từng bước như vậy em bé chinh phục thứ ngôn ngữ này và biến nó thành ngôn ngữ mẹ đẻ của
mình – có nghĩa ngôn ngữ này không chỉ dừng ở mức độ là công cụ giao tiếp mà nó là công cụ giao tiếp
mà em bé sử dụng thành thạo, chính xác đến mức nó là một phần cơ quan tâm lý của em, nó phản ánh
tâm hồn, văn hóa, suy nghĩ của em. Thứ ngôn ngữ này và em chính là một, và đó là lý do mà ta gọi nó là
Ngôn ngữ mẹ đẻ, mặc dù ngôn ngữ này không phải bẩm sinh, mẹ đẻ ra là đã có mà là do trẻ xây dựng
nên trong vài năm đầu tiên của cuộc đời.
Tâm trí thấm hút cũng giúp em bé này không chỉ học được 1 ngôn ngữ duy nhất mà học tất cả các ngôn
ngữ hiện diện sinh động, ổn định xung quanh em. Vì năng lực của tâm trí thấm hút là vô cùng mạnh mẽ,
em bé có thể học ngôn ngữ thứ 2, thứ 3 thậm chí học cả 5, 6 ngôn ngữ một cách dễ dàng với điều kiện
những ngôn ngữ này được giới thiệu theo cách mà tâm trí của trẻ có thể thấm hút được. Cách học của
trẻ dưới 3 tuổi rất khác với cách học thông thường của trẻ lớn hoặc của người lớn chúng ta. Giai đoạn
này các năng lực tâm lý có ý thức chưa hình thành toàn bộ và còn mất rất nhiều thời gian để hoàn thiện,
vì thế em bé không thể học theo cách học tiếng Anh của người lớn như là lên kế hoạch để tham gia một
giờ học, ngồi ổn định để lắng nghe giáo viên truyền đạt, ghi nhớ các cấu trúc, tập viết đi viết lại 1 từ
nhiều lần… Đây là cách học có ý thức của người lớn mà thôi. Trẻ trong nhóm tuổi này học tập theo cách
vô thức sử dụng tâm trí thấm hút của mình. Cũng như miếng bọt biển chỉ thấm hút được những thứ
nước mà nó được tiếp xúc, trẻ cũng chỉ thấm hút được những thứ mà trẻ có cơ hội tiếp xúc – những thứ
hữu cơ và sống động trong môi trường của trẻ. Và tiềm năng này là tự nhiên ở tất cả các trẻ chứ không
phải là năng lực đặc biệt ở một vài trẻ thiên tài như chúng ta vẫn nghĩ. Chỉ cần em bé gặp môi trường ưa
thích, tiềm năng này sẽ biến thành hiện thực, thành năng lực của em một cách rất kỳ diệu và cũng không
kém phần tự nhiên.
Vì thế để tận dụng sức mạnh của tâm trí thấm hút này, các ba mẹ có thể chủ đích tạo môi trường để trẻ

có cơ hội tiếp xúc với ngôn ngữ thứ 2, thứ 3 trong những năm đầu tiên của cuộc đời. Vậy cách nào là
cách giới thiệu ngôn ngữ thứ 2 đến trẻ mà tâm trí của trẻ thấm hút được? Embehanhphuc chia sẻ với
các phụ huynh một số gợi ý như sau:
 Điều đầu tiên: Ba mẹ cần cung cấp mục đích và động lực thực tế cho việc giao tiếp bằng tiếng
Anh: Có nghĩa là trong gia đình, mỗi người chỉ nói đúng 1 thứ ngôn ngữ. Nếu ba mẹ là người nói
tiếng Việt, hãy duy trì nói tiếng Việt. Nếu muốn trẻ giao tiếp bằng tiếng Anh, hãy đưa vào môi
trường một người nói tiếng Anh. Hãy ghi nhớ mục tiêu của chúng ta không phải là để trẻ nhớ
được vài ba từ vựng tiếng Anh mà là để có nền tảng vững chắc và tiếp xúc với tiếng Anh một
cách phù hợp với tâm lý của trẻ. Việc nói với con một vài từ tiếng Anh khi đọc sách không mang
đến một ý nghĩa thiết thực, một động lực bên trong cho trẻ để trẻ giao tiếp tiếng Anh. Bởi động
lực thúc đẩy trẻ cố gắng đi tìm ý nghĩa của các từ tiếng mẹ đẻ hay tiếng Anh là để giao tiếp với
những người hiện diện trong môi trường của em. Nếu em đã có tiếng Việt để nói chuyện, trao
đổi với người đó rồi thì rõ ràng trẻ không còn động lực tự phát với việc dùng tiếng Anh đúng
không ạ? Tiếng Anh trở thành thứ thật vô nghĩa để giao tiếp với cha mẹ – những người Việt Nam
chính hiệu. Trẻ không tư duy một cách có ý thức theo kiểu ‘À, mặc dù mẹ hiểu tiếng Việt, nhưng
tốt nhất là mình nói tiếng Anh với mẹ để luyện tập khả năng tiếng Anh của mình’. Trái lại, trẻ sẽ
có động lực học nói tiếng Anh nếu nó là một động lực hữu cơ xuất phát từ việc trẻ muốn giao
tiếp với một người mà người đó chỉ hiểu được trẻ khi trẻ nói thứ tiếng của họ mà thôi. Ngôn
ngữ chỉ đơn giản là công cụ để giao tiếp. Vì thế tạo ra cho con một mục đích thực tế của việc
giao tiếp bằng tiếng Anh là bước đầu tiên phải có để giúp trẻ dưới 3 tuổi chinh phục được công
cụ giao tiếp này. Chúng tôi khuyến khích gia đình đưa vào môi trường của trẻ một người nói
tiếng Anh. Nếu ba hoặc mẹ, hoặc ông hay bà là người nước ngoài thì rất đơn giản là người đó chỉ
cần nói tiếng Anh ổn định với trẻ. Còn nếu cả gia đình đều là người Việt Nam thì hãy tìm một
người bên ngoài đến nhà chơi với bé, giao tiếp, hoạt động, tương tác với bé và chỉ dùng hoàn
toàn tiếng Anh. Người này sẽ mất một thời gian để kết nối và tạo sự tin tưởng với bé, nhưng sau
giai đoạn kết nối này đứa trẻ sẽ có cơ hội thấm hút tiếng Anh một cách rất tự nhiên thông qua
các tình huống thực, thân thuộc trong gia đình. Ở các thành phố lớn, bạn rất dễ để tìm các giáo
viên bản ngữ cho những công việc như thế này. Nếu bạn ở những nơi mà khó tìm giáo viên bản
ngữ, bạn cũng có thể tìm các giáo viên tiếng Anh người Việt hoặc những sinh viên ngoại ngữ nói
tiếng Anh đến chơi với trẻ một số buổi mỗi tuần. Những giáo viên này không cần phải giỏi tiếng
Anh một cách xuất sắc bởi vì ngôn ngữ mà giáo viên sẽ dùng với trẻ trong giai đoạn này là rất
đơn giản, tình huống thân thuộc, ngữ pháp sơ khởi. Nhưng vì đứa trẻ đang trong giai đoạn nhạy

cảm với ngôn ngữ, nên chất lượng phát âm tiếng Anh của người giáo viên này là rất quan trọng.
Tiêu chí quan trọng nhất để chọn ra người giáo viên này là phát âm và ngữ điệu tự nhiên, càng
giống người bản ngữ càng tốt. Khi làm việc với các giáo viên này hãy trao đổi rất cụ thể với họ về
kỳ vọng của bạn và cách tiếp cận mà bạn muốn họ sử dụng. Người giáo viên này cần cam kết với
việc nói tiếng Anh hoàn toàn trước mặt trẻ, kể cả là khi nói chuyện với ba mẹ, ông bà, hàng xóm
trước mặt trẻ. Bạn không nên nói tiếng Anh với trẻ, nhưng sẽ rất tốt nếu như trẻ nhìn thấy bạn
cố gắng, nỗ lực trao đổi, giao tiếp với người giáo viên này bằng tiếng Anh cho dù tiếng Anh của
bạn không tốt. Người giáo viên này cũng không cần dùng bất kỳ giáo trình nào cả mà cần linh
hoạt tận dụng mọi đồ dùng, vật dụng trong gia đình, sử dụng mọi tình huống thực khi chơi đùa,
hoạt động với trẻ và lặp đi lặp lại các câu các từ liên quan đến tình huống nhiều lần. Các tiếp cận
của người giáo viên này cần phải tương tự cách chúng ta giúp đứa trẻ học nói khi đứa trẻ bắt
đầu biết bập bẹ một số từ đơn giản của tiếng Việt. Người giáo viên cần sống cùng, chơi cùng, và
gắn kết cùng trẻ như một người thân trong gia đình chứ không phải như một giáo viên trên bục
giảng. Nghe qua thì có vẻ bạn sẽ cần phải đầu tư khá nhiều, nhưng trên thực tế nếu so sánh với
việc đưa con đi các trung tâm Anh ngữ để con học theo cách của các trẻ lớn khi mà năng lực của
con chưa sẵn sàng thì phương án này là một phương án vừa kinh tế hơn nhiều lần và vừa hiệu
quả hơn nhiều lần. Còn nếu như bạn chưa có điều kiện để đi theo cách tiếp cận này, chúng tôi
thực sự khuyên bạn hãy đợi đến khi trẻ khoảng 5 tuổi hãy tiếp xúc với tiếng Anh. Bởi vì 5 tuổi
mới là thời điểm mà trẻ có thể đủ năng lực để theo một giờ học ngắn tiếng Anh như cách các
trung tâm tiếng Anh vẫn thực hiện trên thị trường. Khi đã có sự hiện diện của một người nói
tiếng Anh trong môi trường thì tần suất là một yếu tố quan trọng. Tần suất cũng là tiếp xúc càng
thường xuyên thì trẻ càng có khả năng thấm hút trọn vẹn. Nên nếu giáo viên có mặt trong môi
trường của trẻ càng nhiều lần trong tuần, mỗi lần thời lượng càng dài thì trẻ lại càng có cơ hội
để thấm hút càng tốt hơn.
 Thứ 2: Ba mẹ và những người trong gia đình cần tránh dùng lẫn lộn tiếng Anh và tiếng Việt trong
lúc đọc sách hay giao tiếp với trẻ. Bởi vì đứa trẻ chỉ học được tiếng Việt hay tiếng Anh thông qua
các tình huống hằng ngày lặp đi lặp lại và trong các tình huống đó người lớn chủ đích gọi tên, mô
tả… bằng ngôn ngữ một cách nhất quán, ổn định thì trẻ dần dần mới kết nối các trải nghiệm,
tình huống mà trẻ đang có với ngôn ngữ dùng cho tình huống đó. Việc một người lớn dùng lẫn
lộn tiếng Việt và tiếng Anh khiến trẻ bối rối. Với các bài hát thiếu nhi hoặc các khúc hát ru tiếng
Anh, nếu trẻ chỉ nghe bị động thì không hỗ trợ nhiều cho việc học tiếng Anh mà chỉ làm giàu vốn
âm nhạc của trẻ mà thôi. Nhưng nếu bài học tiếng Anh được giáo viên sử dụng một cách có chủ

đích để trẻ nghe cùng với các trải nghiệm khác như vận động, múa rối, tranh minh họa… thì có
thể là một hoạt động làm giàu vốn anh ngữ đầy hấp dẫn cho trẻ.
 Và cuối cùng cả tiếng mẹ đẻ và tiếng Anh đều được trẻ thấm hút qua các tình huống thực chứ
không thông qua việc mở loa hay xem các video. Những kích thích như mở loa hay video không
có hoặc có rất ít có sự tương tác chủ động, tự phát của trẻ nên sự tác động của chúng đến tâm
trí trẻ rất hạn chế. Tác động của việc mở loa hay xem video cũng giống như tác động của các đồ
chơi làm trẻ bận bịu (busy toys) – các đồ chơi này làm rất nhiều thứ, biểu diễn cho trẻ rất nhiều
thứ như là phát ra đủ loại âm thanh, chạy vòng vòng, hay bắn ra những chum sáng đủ màu. Khi
chơi những đồ chơi này có thể trẻ rất bị thu hút, vì đồ chơi đã làm hết nên trẻ chẳng làm gì cả và
vì thế không mang lại lợi ích, dấu ấn gì cho tâm trí của trẻ. Việc mở một cái loa nói tiếng Anh
trong nhà cũng chẳng khác gì tiếng ồn nền, chẳng mấy chốc tâm trí sẽ có cơ chế loại bỏ nó ra
khỏi sự chú ý của trẻ. Và vì thế thật khó để có thể kết luận rằng những thứ đó mang đến lợi ích
cho sự phát triển ngôn ngữ cho trẻ những năm đầu đời. Ngôn ngữ nói cần được xây dựng trên
các trải nghiệm thật, khi trẻ đang có các trải nghiệm thật này thì chúng ta cần gọi tên, dán nhãn
cho nó và qua nhiều lần gọi tên lúc trẻ có trải nghiệm như vậy nhận thức của trẻ mới hiểu được
từ vựng đó, câu nói đó có ý nghĩa gì, truyền đạt điều gì… Ví dụ một em bé sau rất nhiều lần mẹ
nói rằng ‘Em đói rồi. Mẹ cho em bú nào!’ thì em bé mới hiểu được ý nghĩa của từ đói hay là bú.
Và sau một thời gian em bé mới nói ra ‘Mẹ, bú’ để đòi mẹ cho bú khi em đói. Các sự việc, hoạt
động thật được cha mẹ, giáo viên gọi tên, dán nhãn tên lặp đi lặp lại trong khi tâm trí trẻ đang
hướng sự quan tâm đến tình huống và đang tham gia và trải nghiệm tình huống chính là cơ sở
để trẻ xây dựng gia tài ngôn ngữ nói cho chính mình.
Chúng tôi hi vọng rằng những gợi ý này sẽ giúp lựa chọn được phương án mang tiếng Anh đến với môi
trường của con bạn một cách hữu cơ, sống động và giúp sự phát triển ngôn ngữ của bé đạt đến tiềm
năng mà mẹ tự nhiên đã trao cho bé ngay từ lúc sinh ra.
Em bé hạnh phúc xin kết thúc Radio số này tại đây. Nếu bạn có những bối rối và thắc mắc với con trẻ
trong gia đình, hãy email chia sẻ với chúng tôi qua địa chỉ: embehanhphucvn@gmail.com .Các bạn cũng
có thể truy cập vào website embehanhphuc.vn để tìm kiếm các bài viết đi theo triết lý ‘Dõi theo trẻ’, để
tìm hiểu về sự phát triển của trẻ thơ trong giai đoạn xây dựng nền tảng nhân cách trong 6 năm đầu đời.
Tạm biệt và hẹn gặp lại các bạn vào thứ 3 tuần sau.