Xin chào các bạn, đây là Radio Hiểu con – Yêu con của chuyên trang Embehanhphuc.vn – một tổ chức có
sứ mệnh thúc đẩy nhận thức của cha mẹ, nhà giáo dục, giáo dưỡng và công chúng về trẻ thơ và năng lực
tiềm tàng của trẻ trong 6 năm đầu đời. Radio Hiểu con – Yêu con là một kênh Radio trả lời các câu hỏi
thực tế phát sinh trong những tình huống khó khăn giữa cha mẹ và con cái trong gia đình. Thông qua
việc phân tích tình huống và đi theo kim chỉ nam ‘dõi theo trẻ’ chúng tôi giúp phụ huynh thấu hiểu tâm
lý sau các hành vi, hoạt động của con trẻ và từ đó yêu con theo cách tôn trọng và nhân văn hơn. Để mái
nhà và cha mẹ sẽ luôn là tổ ấm của con trong suốt cuộc đời.
Embehanhphuc nhận được một câu hỏi từ một phụ huynh 35 tuổi đến từ Đồng Nai: ‘Chào em bé hạnh
phúc. Bé nhà mình được 24th bé chưa đi học mẫu giáo. Bé ở nhà với ba sau 6th mẹ nghỉ thai sản và đi
làm lại vì ba làm việc tại nhà. Bé hiện nay rất nhạy khi lặp lại những gì ba mẹ nói với bé như mẹ nói mẹ
yêu cún ( bé ở nhà tên cún) hay mẹ gọi ba ơi là bé lập tức lặp lai.Nhưng bé chỉ lặp lại thôi chứ bé chưa
hiểu những gì ba mẹ nói với bé ví dụ mẹ nói đưa mẹ cái muỗng là bé sẽ ko thực hiện được vì bé ko hiểu.
Bé rất bám ba và chủ yếu tương tác với ba. Trong khoảng thời gian sau 6 tháng nghỉ sinh mình đi làm lại,
bé ở nhà với ba cả ngày, ba thường ko giúp bé tự lập mà hay làm dùm bé. Ví dụ tắm cho bé xong ba ẵm
bé trên người vừa lấy khăn tắm lau vừa mặc quần áo hoặc khi cởi đồ cho bé tắm thì cũng ẵm trên tay rồi
kéo quần kéo áo bé ra. Bé đi vệ sinh thì cho bé đi tự do ra nhà sau đó ba dọn. Bé phát triển ngôn ngữ
theo mình quan sát là ko song song với hành động. Bé nói liên tục như một cái máy nhưng khi giao tiếp
với bé nói bé làm hành động gì bé ko có khả năng tương tác qua lại…Bé nói rất nhiều những từ bé nhớ
đc một cách lộn xộn như: đi tắm,vô tắm, đi ngủ, vỗ tay, con hát, leo trèo, ba ơi… ’

Chào bạn, xin cảm ơn câu hỏi của bạn. Về ngôn ngữ, một vài trẻ có hiện tượng lặp lại khi mới bắt đầu
nói như vậy nhưng sau vài tháng sẽ hết sau khi trẻ nhận thức được bản chất của giao tiếp 2 chiều, qua
lại giữa người với người trong môi trường. Chúng ta chỉ có thể kết luận 1 trẻ là chậm hay bất thường về
ngôn ngữ nói, chỉ sau  khi trẻ đạt mốc 3 tuổi. Bởi vì có một số trẻ mặc dù bắt đầu nói thì chậm hơn các
bé khác nhưng lại tăng tốc và bùng nổ ngôn ngữ nói nhanh chóng chỉ sau 1 thời gian ngắn. Thế nên chỉ
khi trẻ đạt mốc 3 tuổi, thường chúng ta mới đủ cơ sở để xác định liệu bé có những sự bất thường trong
ngôn ngữ nói hay không? Nếu như trẻ sinh ra và lớn lên trong các gia đình song ngữ thì chúng ta cần đợi
thêm 6 tháng nữa. Thời điểm đó chúng ta có thể tạm kết luận là trẻ chậm nói nếu như trẻ vẫn chưa có
khả năng dùng các cụm 2-3 từ. Nếu khoảng 3 tuổi bạn vẫn còn lo lắng thì hãy đưa bé đi tham vấn trực
tiếp bác sĩ nhi khoa.

Việc chậm ngôn ngữ này có thể đến từ việc trẻ sinh non, hoặc phải điều trị bệnh viện quá lâu sau sinh.
Ngoài ra chậm ngôn ngữ cũng có thể đến từ việc em bé đã không có được một môi trường giàu tính
ngôn ngữ để cung cấp dưỡng chất, kích thích phù hợp cho sự phát triển ngôn ngữ của bé. Những ví dụ
bạn đưa ra về việc bố của em bé không cho bé cơ hội tự lập, hai ba con không có những sự tương tác
chất lượng, giàu tính ngôn ngữ, có thể là nguyên nhân chính dẫn đến bé chưa xây dựng được khả năng
nghe hiểu, làm theo các hướng dẫn bằng lời của người lớn hoặc dẫn đến hiện tượng bé nói như một cái
máy tức là không có chủ đích trong lời nói.
Trước hết, chúng ta cần biết rằng trẻ không được sinh ra cùng với ngôn ngữ, mà trẻ chỉ sinh ra cùng với
tiềm năng học ngôn ngữ. Mặc dù chúng ta thường gọi ‘ngôn ngữ mẹ đẻ’, nhưng không hẳn là khi mẹ đẻ
em bé ra là em đã có ngôn ngữ đó trong người. Nói đơn giản là không có em bé nào sinh ra với gen di
truyền đã định sẵn là nói tiếng Việt hay nói tiếng Anh. Mà chính môi trường em sinh ra, có thứ ngôn ngữ
gì thì em bé sẽ thấm hút thứ ngôn ngữ đó và học nó, biến nó thành ngôn ngữ của em. Khi nhận thức
được điều này chúng ta sẽ nhận ra rằng trẻ phụ thuộc vào chúng ta – cha mẹ, thầy cô trong việc tạo ra
một môi trường thuận lợi cho việc học ngôn ngữ. Nếu như cha mẹ chủ đích tạo ra và cho trẻ tiếp xúc với
một môi trường giàu tính ngôn ngữ thì trẻ có được những kích thích ngôn ngữ chất lượng và có được
điều kiện tối ưu để phát huy tiềm năng ngôn ngữ của mình.
Vậy ở môi trường gia đình, ba mẹ có thể làm gì để cải thiện chất lượng của môi trường ngôn ngữ mà trẻ
tiếp xúc? Embehanhphuc xin đưa ra một số hướng dẫn thực tế và cụ thể như sau:
 Điều đầu tiên – Luôn phản hồi các nỗ lực giao tiếp của trẻ cho dù đó là giao tiếp lời nói hay phi
lời nói. Qua đó chúng ta thể hiện niềm ham muốn giao tiếp với trẻ, muốn được lắng nghe thông
điệp, câu chuyện của trẻ và đó chính là động lực để trẻ bày tỏ, chia sẻ… Khi trẻ tầm 2-3 tuổi và
bắt đầu có thể truyền đạt tốt hơn bằng ngôn ngữ nói chúng ta hướng trẻ tới các cách giao tiếp
dùng lời nói để thay thế cách giao tiếp phi lời nói. Ví dụ, ta hướng dẫn trẻ khi cần giúp đỡ thì tìm
mẹ và nhờ ‘Mẹ ơi, giúp con!’ thay vì khóc lóc, la hét.
 Điều thứ 2 – Làm mẫu hội thoại 2 chiều với trẻ và luôn dùng hội thoại 2 chiều để giao tiếp với
trẻ. Hội thoại 2 chiều là hội thoại trong đó 1 người nói rồi dừng lại chờ đợi sự phản hồi của
người đối diện và có sự trao đổi thông tin qua lại của 2 bên. Trong hội thoại 2 chiều, các bước
Nói – Chờ đợi – Lắng nghe – Phản hồi đều hiện diện. Ngoài ra còn có giao tiếp mắt, và các tương
tác hình thể như là gương mặt, ngôn ngữ cử chỉ, cảm xúc đi kèm lời nói… Trẻ cần nhìn thấy
những người lớn trong môi trường làm mẫu các hội thoại 2 chiều này, và đồng thời chúng ta
cũng chủ đích tạo điều kiện cho trẻ trải nghiệm càng sớm càng tốt. Thậm chí những em bé chỉ

mới 2,3 tháng tuổi đã có thể tham gia vào các giao tiếp 2 chiều này. Khi bế ẵm trẻ sơ sinh trên
tay và trò chuyện, hãy chủ đích chờ đợi những âm ú ớ, bập bẹ của bé xem giữa những đoạn mà
bạn nói cho trẻ nghe, bởi vì những lúc trẻ bập bẹ đó chính là sự thể hiện của những ham muốn
giao tiếp của trẻ và là những trải nghiệm đầu tiên của giao tiếp 2 chiều. Khi trẻ lớn hơn, rất quan
trọng là chúng ta hạ thấp người ngang tầm với trẻ bất kỳ khi nào có thể. Việc hạ thấp người sẽ
giúp trẻ nhìn được hệ thống phát âm và cảm xúc trên gương mặt khi ta nói. Nhờ vậy trẻ thấm
hút được cách phát âm chính xác và những biểu lộ cảm xúc đi kèm với lời nói của chúng ta.
 Điều thứ 3 – Miêu tả các bước, các hành động của những quy trình chăm sóc trẻ như thay tã,
tắm rửa, ăn dặm… Thông thường những quy trình chăm sóc thể chất này thường được thực
hiện qua loa, nhanh gọn cho xong nhưng điều đó không mang lại bất kỳ lợi ích gì cho trẻ. Nếu
chúng ta có thể thực hiện các quy trình này với tâm thế ‘làm cùng với trẻ’ thì trẻ sẽ nhận được
vô cùng nhiều lợi ích từ các hoạt động thể chất này. Trong mỗi quy trình, mỗi bước cần được
thực hiện chậm rãi cùng với lời thông báo trước khi làm. Những lời thông báo, hoặc những
hướng dẫn, mệnh lệnh cụ thể sẽ giúp trẻ nhận thức được điều gì đang diễn ra, và kết nối được
các trải nghiệm đang có với thứ ngôn ngữ dùng để gọi tên, mô tả nó. Ví dụ như: ta thông báo với
con ‘Quần con ướt rồi, nhìn nè. Con sờ thử đi. Sờ. Ướt. Ướt rồi… Đi thay nào. Lại đây, mẹ giúp
con’, tại chỗ thay quần, hướng dẫn bé từng bước ‘Con đứng dậy. Đây là lưng quần. Mẹ cầm bên
này, con cầm ở bên kia… Tụt lưng quần xuống nào… Quần xuống chân rồi. Giờ con ngồi xuống
ghế. Mẹ giữ lưng quần. Kéo chân bên này ra… Chân ra khỏi quần rồi…’. Với cách này, trẻ được
kết nối để tập trung vào hoạt động, trẻ vừa tham gia để càng ngày càng độc lập. Và quan trọng
hơn, nhờ ngôn ngữ mà người chăm sóc chủ đích sử dụng, trẻ nhận thức tốt hơn về các hành
động, các bước của quy trình, và học được các từ vựng, mẫu câu, mẫu hội thoại liên quan đến
bối cảnh mà trẻ đang trải qua. Cách này bạn có thể bắt đầu ngay từ lúc trẻ được sinh ra và kéo
dài đến khi trẻ 1,5-2 tuổi.
 Điều thứ 4 – Gọi tên các vật, các sự việc mà trẻ đang tiếp xúc, đang trải nghiệm lặp đi lặp lại vài
lần. Trẻ học được rất nhiều từ vựng từ những vật thật, tình huống thật trong gia đình. Vd các đồ
dùng trong nhà bếp, các đồ nội thất, rau củ quả trong tủ lạnh… Khi trẻ đang sờ nắm, nếm ngửi,
trải nghiệm, khám phá các đồ vật này đó là lúc tốt nhất để trao tên gọi của vật đó cho trẻ. Ví dụ,
bạn có thể mang trẻ đi siêu thị, khi lựa rau củ quả, hãy để trẻ cầm nắm, ngửi mùi chúng. Chúng
ta đưa cho bé 1 quả chanh ‘Đây là quả chanh, con cầm quả chanh. Con ngửi mùi quả chanh đi.
Quả chanh thơm mát quá nhỉ!’… Hoặc ở gia đình, trong các sinh hoạt cũng hãy chủ đích dán
nhãn, gọi tên. ‘Đây là ly sứ. Mẹ rót nước vào ly sứ cho em nhé. Em cầm ly sứ đi. Em đặt lại ly sứ

ở đây.’
 Điều thứ 5 – kỹ thuật mở rộng: Khi trẻ lên 1 tuổi, trẻ bắt đầu nói được 1 vài từ. Khi trẻ chỉ cho
chúng ta một điều gì đó và gọi tên, chúng ta phản hồi trẻ bằng cách mở rộng hội thoại xung
quanh từ khóa mà trẻ đã trao. Ví dụ trẻ chỉ vào con chó bên đường và nói ‘Chó’, chúng ta ghi
nhận và phản hồi ‘Em thấy con chó à. Ừ, ông cụ đang dắt con chó đi dạo. Con chó đang vẫy đuôi
kìa. Con chó sủa gâu gâu.’ Hoặc là ‘Xe. Đúng rồi, xe hơi đang chạy trên đường.’… Nhờ sự mở
rộng, trẻ không chỉ biết từ khóa mà trẻ còn thấy cách chúng ta dùng từ khóa trong 1 câu, sắp
xếp câu theo thứ tự hợp lý để mô tả tình huống đang diễn ra.
 Điều thứ 6 – Khi trẻ nói sai từ hoặc sai ngữ pháp, sai phát âm, đơn thuần nói lại theo cách đúng.
Khi đối diện với các lỗi sai ở trẻ, tránh tuyệt đối việc cười nhạo, chế giễu trẻ bởi vì trẻ chỉ nói khi
trẻ nhìn thấy rằng lời nói của trẻ được ai đó đón chờ và lắng nghe. Chúng ta giúp trẻ học được
cách nói đúng bằng việc nói lại theo cách đúng để làm mẫu thêm cho trẻ một vài lần nữa. Ví dụ,
khi trẻ chỉ vào một con mèo và gọi ‘Chó, chó!’, ta chỉ đơn giản là hồi đáp trẻ ‘À, con nhìn thấy 1
con vật. Đó là mèo. Mèo, mèo’; hoặc khi trẻ nói ‘Khát, ly’ ta trả lời ‘Ý con là con khát đúng
không? Con khát, mẹ lấy ly nước giúp con!’.
 Điều thứ 7 – Đa dạng các hoạt động ngôn ngữ trong gia đình. Trẻ nên được trải nghiệm và tham
gia vào đa dạng các hoạt động ngôn ngữ như hát, đọc thơ, đọc sách, nghe kể chuyện, chơi các
trò chơi với vè, đồng dao… Những hoạt động này nuôi dưỡng tình yêu của trẻ với các hoạt động
nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ đồng thời giúp trẻ thu lượm được nhiều từ vựng với, mẫu câu mới
mà có thể trẻ hiếm khi gặp trong ngôn ngữ nói thường ngày của gia đình. Bạn có thể nghe thêm
radio 14, 15 để có thêm các hướng dẫn cụ thể để chọn sách phù hợp với tâm lý trẻ và xây dựng
môi trường nuôi dưỡng tình yêu với việc đọc sách.
Với 7 hướng dẫn cụ thể này, chúng tôi hi vọng giúp các bạn hình dung cụ thể được điều cần làm để nuôi
dưỡng ngôn ngữ nói của trẻ. Và điều quan trọng là những giải pháp này không chỉ giúp làm giàu tính
ngôn ngữ của môi trường mà còn tạo cơ hội cho trẻ trong những khía cạnh phát triển khác như là sự độc
lập, lòng tự trọng và sự tự tin, cảm xúc, nhận thức…
Em bé hạnh phúc xin kết thúc Radio số này tại đây. Nếu bạn có những bối rối và thắc mắc với con trẻ
trong gia đình, hãy email chia sẻ với chúng tôi qua địa chỉ: embehanhphucvn@gmail.com .Các bạn cũng
có thể truy cập vào website embehanhphuc.vn để tìm kiếm các bài viết đi theo triết lý ‘Dõi theo trẻ’, để
tìm hiểu về sự phát triển của trẻ thơ trong giai đoạn xây dựng nền tảng nhân cách trong 6 năm đầu đời.
Tạm biệt và hẹn gặp lại các bạn vào radio tiếp theo.