bởi Embehanhphuc | Th9 27, 2021 | Ba năm đầu đời
Nhiệm vụ đầu tiên mà một em bé mới sinh cần thực hiện đó chính là thích nghi với môi trường mà em vừa đến – gia đình của em. Tương ứng với nhiệm vụ này, vai trò đầu tiên mà ba mẹ, ông bà cần hỗ trợ em bé, đó là tạo ra một môi trường để hỗ trợ quá trình thích nghi này của em. Thế nên, môi trường em tiếp xúc, các đồ dùng, các nghi lễ, thói quen, phong tục, giá trị đạo đức… cần thể hiện văn hóa của nơi chốn đó.
Em bé sinh ra với tâm trí thấm hút kỳ diệu, cho phép em thấm hút mọi thứ vô thức và không cần nỗ lực. Sức mạnh này được tự nhiên trao cho em và giúp em ‘nội hóa’ tất cả những yếu tố của môi trường và biến nó thành da thịt của tâm trí của em. Em là hóa thân của các giá trị văn hóa, tinh thần của nơi chốn em được sinh ra, của thời đại mà em ra đời.
Em bé này, không sẵn sàng để nghe các câu chuyện đạo đức, những cuốn sách ngụ ngôn rao giảng về sự chia sẻ, đồng cảm, tôn trọng… Nhưng nếu ba mẹ biến những giá trị này thành lối sống của mình, biến nó thành một phần sống động của môi trường sống của trẻ, tâm trí trẻ sẽ thấm hút trọn vẹn như em đang hít thở bầu không khí quanh em.
Một số phụ huynh có thể nghĩ rằng đồ dùng Montessori phải ngoại nhập, con phải được nghe nhạc Âu Mỹ, phải hướng dẫn con các phong cách bàn ăn và ứng xử lịch thiệp của phương tây. KHÔNG, con là người VIỆT NAM, con cần được tiếp xúc với môi trường thuần VIỆT. Hãy cho con cái chén sứ Bát Tràng, dùng muỗng dừa, đũa tre. Hãy hướng dẫn cho con nói xin chào/tạm biệt, chỉ cho con cách chấm nước mắm sao cho không rơi vãi… Chỉ khi giáo dục giúp cho quá trình thích nghi này, khi đó giáo dục mới thực sự là vì cuộc sống.
‘Giai đoạn đầu tiên của cuộc đời đứa trẻ là một giai đoạn của sự thích nghi. Chính khả năng thích nghi đặc biệt của đứa trẻ đã biến vùng đất nơi mà trẻ sinh ra là vùng đất duy nhất mà con người đó muốn được sống.’ – Maria Montessori, Tâm trí thấm hút –
bởi Embehanhphuc | Th8 24, 2021 | Ba năm đầu đời
‘Một em bé đang khóc sẽ phản hồi với sự dịu dàng và điềm tĩnh. Hãy phản hồi em một cách chậm rãi và ghi nhận tiếng khóc của bé bằng cách nói rằng ‘Con đang khóc à? Có chuyện gì đang xảy ra với con phải không?’ Tiếp theo hãy đảm bảo rằng nhu cầu căn bản của trẻ được đáp ứng…
Nói với con rằng mẹ đang cố gắng để hiểu được điều con muốn truyền đạt. Bạn có thể ôm bé nhẹ nhàng hoặc đặt bé xuống. Bé không cần phải được lắc qua lắc lại, thậm chí việc rung lắc còn có thể khiến bé bị kích thích hơn nữa. Đảm bảo rằng ánh sáng và tiếng ồn trong môi trường của trẻ ở mức thấp và không kích thích trẻ.
Sự yên tĩnh thường sẽ trấn an bé. Bạn có thể thì thầm nói chuyện với bé. Bạn có thể ôm bé mặc dù một số trẻ có thể sẽ thích được đặt nằm xuống hơn. Bạn sẽ không vỗ lưng bé hoắc nhún lắc bé…
Có nhiều hình thức mà chúng ta thường gọi là trấn an trẻ như đặt trẻ lên đùi và nhún nhảy, đặt bé lên nôi nhún…thường thể hiện năng lượng căng thẳng và bế tắc của chính chúng ta khi chúng ta phải đối diện với một em bé đang khóc. Có lẽ, những hình thức này trấn an chúng ta hơn là việc nó thực sự có trấn an trẻ hay không. Ba mẹ thường làm rất nhiều cách xuất phát từ cơn tuyệt vọng của họ dưới cái lốt của việc trấn an bé, và em bé thì sẽ BỊ QUEN dần với những kiểu giải pháp của ba mẹ….
Có một câu hỏi mà tôi thường được các bậc ‘mới’ làm ba mẹ hỏi là ‘Tôi nên để con khóc bao lâu trước khi bồng bé lên?’. Không có câu trả lời nào cho câu hỏi này nêú điều bạn đang tìm là một con số thời gian cụ thể. Sau khi bạn đáp ứng các nhu cầu căn bản của bé, nó phù thuộc vào sự chịu đựng của bạn.
Tiếng khóc như một vết cứa thẳng vào trái tim của người làm cha mẹ, và nó thực sự có ý nghĩa, mục đích như vậy. Đó chính là cơ chế sinh tồn của đứa trẻ, để triệu tập ba mẹ – đang ngủ sâu trên giường lúc nửa đêm đến với bé. Tôn trọng bé bằng cách lắng nghe bé kể cả khi bé đang khóc. Và hãy cho bạn thời gian để thấu hiểu thông điệp của tiếng khóc này!
Nguồn: Your self-confident baby, tác giả: Magda Gerber – nhà sáng lập phương pháp RIE; Embehanhphuc tạm dịch
bởi Embehanhphuc | Th7 20, 2021 | Ba năm đầu đời
(chuỗi bài: Tự nhiên hay Môi trường/Di truyền hay giáo dục)
Gen đóng một phần rất quan trọng ở tính cách và tính khí con người. Mỗi người chúng ta đều có một tính khí bẩm sinh, quyết định xem ta sẽ đi theo hướng tính cách như thế nào. Nhưng, tuy tính khí do gen quy định, tính cách lại không hoàn toàn như thế…
Lý do tính cách dễ uốn hơn tính khí là vì tính cách do các khu vực khác trong não điều khiển. Tính khí là từ hệ viền cấp thấp – đặc biệt là hạch hạnh nhân – nhưng tính cách thì do hệ viền cấp cao, tức thùy trán. Vỏ não nói chung và thùy trán nói riêng đều rất linh hoạt, sẽ biến hình theo trải nghiệm cảm xúc của con người. Điều này đặc biệt đúng ở tuổi sơ sinh, khi các khớp thần kinh thùy trán bắt đầu hình thành, đến tuổi mẫu giáo sẽ thay đổi chóng mặt và đến tuổi thơ ấu thì vẫn còn chưa hoàn thiện.
Hiển nhiên cha mẹ là người định hướng hệ viền tốt nhất cho con. Mỗi dịp giao tiếp với con – dù là ăn chung, chơi chung hay cãi lộn – đều sẽ kích hoạt một nhóm khớp thần kinh ở hệ viền, làm những khớp này ổn định hơn so với những khớp khác. Cha mẹ là mẫu mực cho một kiểu tương tác tâm lý xã hội, và trẻ sẽ bắt chước, tập dợt kiểu tương tác này (kể cả trẻ sơ sinh). Quá trình ấy kích thích một số mạch thần kinh nhất đinh, cố định mạch điện ở hệ viền cho mai sau. Vì hệ viền hoạt động rất mạnh nên ta sẽ thấy mình phản ứng với con giống hệt như cách cha mẹ từng phản ứng với mình. KHÔNG BIẾT LÀ HÊN HAY XUI, NHƯNG TỔNG HỢP TOÀN BỘ THỜI GIAN TƯƠNG TÁC CỦA CHA MẸ VỚI CON CÁI CÓ THỂ TẠO RA MỘT KIỂU THẦN KINH HỆ VIỀN KÉO DÀI QUA VÀI THẾ HỆ.
Nguồn: What’s going on in there? Tác giả: Lise Eliot, bản dịch tiếng Việt: Ths Bùi Đức Tiến
bởi Embehanhphuc | Th7 8, 2021 | Ba năm đầu đời
(chuỗi bài: Tự nhiên hay Môi trường/Di truyền hay giáo dục)
– ‘Con người không sinh ra để làm cùng một việc giống như những con vật thuộc cùng một loài. Thậm chí nếu cùng một việc được làm bởi những người khác nhau, nó cũng vẫn được làm theo cách khác nhau. Chúng ta đều viết, nhưng mỗi người có nét chữ của riêng
mình. Mỗi người luôn có con đường của riêng mình!’
– Cơ bắp (bắp thịt) hoạt động dưới sự chỉ đạo của não bộ được gọi là các cơ chủ động (cơ vân/cơ xương), có nghĩa là cơ bắp hoạt động nhờ ý chí của cá nhân. Ý chí là một trong những biểu hiện vĩ đại nhất của tâm lý. Nếu không có nguồn năng lượng đó thì đời sống tâm lý không thể tồn tại được. Vì thế các cơ chủ động là các cơ phụ thuộc vào ý chí, chúng là một cơ quan tâm lý.’
– ‘Ở các loài động vật thì sự hoàn thiện của vận động được trao tặng bởi tự nhiên. Ở con người thì cơ chế này không được thành lập sẵn trước khi ra đời và thế nên nó phải được tạo ra, đạt được qua các trải nghiệm thực tiễn trong môi trường. Sự phối hợp (của các cơ, của vận động) là không có sẵn nó phải được tạo ra và đạt được bởi tâm lý. Nói cách khác, đứa trẻ tạo ra những vận động của chính mình và hoàn thiện chúng.’
Nguồn: Absorbent mind, Maria Montessori
bởi Embehanhphuc | Th7 6, 2021 | Ba năm đầu đời
(chuỗi bài: Tự nhiên hay Môi trường/Di truyền hay giáo dục)
Bốn ngày sau khi thụ thai, thì bào thai bé xíu đã phân bào được 5 lần và trông giống một quả dâu đen đã chín – một cụm gồm 32 tế bào tròn, tổng chung lại cũng không lớn hơn em trứng ban đầu, nhưng đã sẵn sàng trải qua quá trình biệt hóa tế bào cực kỳ quan trọng: chính là lúc tách riêng để tạo thành những loại mô khác nhau trong cơ thể.
Tại bước này thì bào thai được gọi là phôi nang (blastocyst) và theo các thí nghiệm trên chuột thì bất cứ một tế bào nào trong số 32 tế bào gốc của phôi nang này cũng đều có khả năng phát triển thành một cá thể hoàn chỉnh nếu được tách riêng và tự phân bào. Ngược lại, nếu để nguyên như thế (và nếu phôi nang này không tự nhiên tách làm hai – là sinh đôi ấy) thì chỉ có 3 đến 5 trong số các tế bào gốc này sẽ thực tế trở thành con của hai vợ chồng. Những tế bào gốc ít ỏi nằm sâu bên trong phôi nang sẽ sinh ra tất cả các tế bào khác trong cơ thể, và tất cả những tế bào còn lại nằm phía ngoài sẽ tạo thành nhau thai. Tế bào nào trở thành bộ phận cơ thể nào thì hoàn toàn do ngẫu nhiên – tùy vào vị trí của tế bào mà thôi. Vậy thì không phải là vì yếu tố gen của tế bào quyết định, mà do vị trí của tế bào. Đây là một trong những ví dụ cho thấy môi trường có ảnh hưởng đến sự phát triển từ rất sớm.
Nguồn: What’s going on in there? Tác giả: Lise Eliot, bản dịch tiếng Việt: Ths Bùi Đức Tiến
Embehanhphuc: Vậy là phần khối tế bào trong của phôi nang sẽ trở thành cơ thể của bào thai, còn phần khối tế bào bên ngoài sẽ trở thành nhau thai để em bé kết nối với cơ thể của mẹ. Ngay từ những giây phút ban đầu này của sự sống, chúng ta đã chứng kiến sự nỗ lực của cá nhân đó (là phôi thai) để thích nghi và gắn kết với môi trường (là tử cung của người mẹ). Chính phôi thai này tự chủ động tạo ra kết nối với người mẹ, chứ không phải là cơ thể mẹ đã tạo ra nhau thai để nối với em. Thật là một phép màu 
bởi Embehanhphuc | Th7 5, 2021 | Ba năm đầu đời
(chuỗi bài: Tự nhiên hay Môi trường/Di truyền hay giáo dục)
Ban đầu cột sống của trẻ sơ sinh thẳng, sau đó nhờ nỗ lực để giữ được sự thăng bằng khi đứng thẳng, cột sống này chuyển sang cong nhẹ. Đây là một thực tế của sinh lý. Nhưng chúng ta cần hiểu rằng hình dáng cong nhẹ này của cột sống đến từ nỗ lực đứng thẳng trong một tư thế khó khăn. Thế nên độ cong nhẹ này của cột sống không chỉ là tự nhiên và di truyền, mà nó được mang đến bởi nỗ lực của cá nhân đó. Mọi sự biểu lộ (ND: của sự phát triển con người) cần phải được diễn dịch theo cách này. Tự nhiên, ban đầu cung cấp một cơ quan, và sự phát triển của cơ quan đó tới dạng thức hoàn thiện cuối cùng của nó không phải là một quá trình phát triển bị động chỉ thông qua tự nhiên và di truyền mà nó còn nhờ nỗ lực được thực hiện bởi cá nhân đó. Tự nhiên trao cho trẻ một xung lực và sự phát triển của trẻ lại phụ thuộc vào hành động của chính trẻ tác động lên môi trường. Nó đến từ nỗ lực của cá nhân để thích nghi với môi trường. Và chúng ta nói ‘Thượng đế giúp những ai tự giúp chính họ!’
Nguồn: embehanhphuc.vn lược dịch từ The 1946 London lectures, Maria Montessori
