Xin chào các bạn, đây là Radio Hiểu con – Yêu con của chuyên trang Embehanhphuc.vn – một tổ chức
có sứ mệnh thúc đẩy nhận thức của cha mẹ, nhà giáo dục, giáo dưỡng và công chúng về trẻ thơ và
năng lực tiềm tàng của trẻ trong 6 năm đầu đời. Radio Hiểu con – Yêu con là một kênh Radio trả lời các
câu hỏi thực tế phát sinh trong những tình huống khó khăn giữa cha mẹ và con cái trong gia đình. Thông
qua việc phân tích tình huống và đi theo kim chỉ nam ‘dõi theo trẻ’ chúng tôi giúp phụ huynh thấu hiểu
tâm lý sau các hành vi, hoạt động của con trẻ và từ đó yêu con theo cách tôn trọng và nhân văn hơn. Để
mái nhà và cha mẹ sẽ luôn là tổ ấm của con trong suốt cuộc đời.
Radio số này chúng tôi xin trả lời câu hỏi tiếp nối cho nội dung Vận động trẻ tự thân của radio số 10. Một
độc giả 28 tuổi từ tp Hồ Chí Minh đã gửi thắc mắc như sau:: ‘Việc chúng ta để cho trẻ vận động tự thân,
chúng ta có thể hiểu là giờ “tummy time” của trẻ là không cần thiết đúng không ạ? (Tummy time mình hiểu là chúng
ta hỗ trợ trẻ lật ngược lại, giờ tập tummy time giúp trẻ phát triển cơ cổ, hỗ trợ tốt cho tiêu hoá của trẻ…. ) mình thấy
ảnh một số em bé trong môi trường 0-3 Montessori, vẫn được hỗ trợ lật lại vào giờ tummy time? chứ ko phải đợi
đến khi bé tự lật? Câu hỏi 2: Việc chúng ta đề xuất giới thiệu trẻ xe đạp thì xe đạp ở đây hiểu chính xác là xe đạp
với hai bánh hay là xe đạp có hai bánh sau hỗ trợ trẻ, rồi khi trẻ lớn một chút mới gỡ hai bánh sau ra? Mình xin cảm
ơn!’
Chúng tôi xin trả lời thắc mắc của bạn về tummy time trước. Thực hành tummy time là thực hành trong
đó trẻ (chưa biết lật) được đặt nằm sấp trên thảm vận động. Đây là một thực hành có nhiều tranh cãi.
Một số bác sĩ nhi khoa đồng thời là người sáng lập một số phương pháp giáo dục trẻ những năm đầu
đời như Emmi Pickler hay phương pháp RIE của bà Magda Gerber không ủng hộ tummy time. Quan
điểm của những nhà giáo dục này cho rằng tư thế nằm sấp trong những tháng đầu đời là tư thế Phi tự
nhiên. Tuy nhiên đây lại là một thực hành mà phương pháp Montessori có áp dụng mặc dù toàn bộ triết
lý cốt lõi của phương pháp Montessori cũng tương đồng như những phương pháp kia – tất cả đều bảo
vệ sự phát triển tự nhiên của sự sống. Liệu có sự ‘ngụy tự nhiên’ nào đang được diễn dịch ở đây hay
không?
Trước hết để đi vào phân tích tranh cãi này, chúng tôi cần khẳng định lại rằng chuyên trang
Embehanhphuc.vn đi theo kim chỉ nam là triết lý Montessori. Vì thế góc nhìn của chúng tôi là góc nhìn
đơn thuần từ triết lý mà chúng tôi đã nắm rõ, đã trải nghiệm thực tế nhiều năm và hoàn toàn được thuyết
phục. Chúng tôi không thể chia sẻ một góc nhìn nào khác mà chúng tôi chưa hiểu rõ được. Vậy thì theo
góc nhìn của chúng tôi tư thế nào là tư thế tự nhiên của em bé trong 3 tháng đầu đời, nằm sấp hay nằm
ngửa?
Tư thế đặc trưng của con người là đứng thẳng, nhưng chúng ta mất một thời gian rất dài – xấp xỉ 1 năm
để dành được tư thế đứng thẳng này. Thế nên trước thời gian trẻ biết đi, đặc biệt là trong 3 tháng đầu
đời, việc kết luận được tư thế nào mới là tự nhiên của con người là một điều gây tranh cãi. Tuy nhiên
một trong những hướng tư duy tương đối khoa học mà chúng ta có thể tham khảo là đi tìm bằng chứng
trong tiến trình tiến hóa của sinh vật. Theo hướng này, chúng ta sẽ thấy con người vốn là một loài thú có
vú, và tư thế tự nhiên của hầu hết các loại thú có vú trong thời gian đầu đời là nằm sấp. Đương nhiên
một số loài cũng có nằm ngửa trong một số thời điểm nhưng nằm sấp vẫn là tư thế chủ đạo. Thế nên
việc kết luận tư thế nằm sấp là một tư thế phi tự nhiên là một kết luận chưa đủ bằng chứng.
Một luận điểm quan trọng khác nữa đó là Breast crawl – tức là vận động bản năng bò tìm vú mẹ, ngậm
vú và qua hành động bú mút đầu đời này, con non khởi động quy trình tiết sữa của cơ thể của con mẹ.
Đây là một vận động bản năng của các loại thú có vú ngay thời khắc vừa được sinh ra đời mà con người
cũng không phải là ngoại lệ. Nếu một em bé vừa sinh ra, được đặt úp ngay lên ngực mẹ, em bé sẽ đạp

chân và bò tìm vú mẹ. Để chuẩn bị cho breast crawl này em bé được mẹ tự nhiên chuẩn bị cho 1 phản
xạ nguyên thủy có tên là phản xạ bò và sau một vài tháng thì phản xạ này sẽ được tích hợp vào phối
hợp bò có kiểm soát, có chủ đích của trẻ. Embehanhphuc hoàn toàn tin tưởng vào sự thông thái của mẹ
tự nhiên và vì thế chúng tôi cho rằng mẹ tự nhiên không thể chuẩn bị thừa thãi cho sự sinh tồn của em
bé này được. Chắc chắn những điều này có kết nối với nhau và có ý nghĩa quan trọng, thiết yếu cho sự
sinh tồn và phát triển của trẻ sơ sinh. Từ những luận điểm này, chúng tôi cho rằng chúng ta không thể
kết luận rằng tư thế trẻ nằm sấp là một tư thế phi tự nhiên, mà tư thế này cũng tự nhiên như tư thế nằm
ngửa. Em bé cần người lớn đặt vào tư thế này, cũng tương tự như việc em bé cần chúng ta đặt em nằm
ngửa. Việc đặt trẻ nằm ngửa hay nằm sấp là lựa chọn tương đương, đồng đẳng như nhau ở khu vực
vận động của trẻ trong những tháng đầu đời khi trẻ chưa tự lật sấp và lật ngửa được. Và vì cả 2 tư thế
đều là tự nhiên, vậy thì tại sao chúng ta lại không tạo điều kiện cho trẻ cũng được trải nghiệm tư thế nằm
sấp?
Không chỉ dừng lại ở chỗ tư thế nằm sấp là tư thế tự nhiên, tư thế này còn mang lại rất nhiều lợi ích cho
vận động của trẻ mà tư thế nằm ngửa không mang đến được. Tư thế này tạo điều kiện cho rất nhiều
hoạt động luyện tập tự thân xảy ra trong thời gian trẻ vẫn còn nằm một chỗ. Những sự luyện tập này là
sự chuẩn bị gián tiếp cho những vận động trong giai đoạn sau của trẻ như ngồi, bò, đứng, bước đi. Lợi
ích của Tummy time đối với vận động của trẻ sơ sinh đã được nhiều nghiên cứu khoa học chứng minh.
Trong cuốn sách What’s going on in there? Cuốn sách đầy đủ, chuyên sâu về sự phát triển thần kinh,
não bộ trong 5 năm đầu đời của trẻ, tiến sĩ Lise Elliot đã viết: ‘Gần đây, người ta có xu hướng để trẻ ngủ
ở tư thế nằm ngửa, và điều này có vẻ ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu các kỹ năng vận động ở trẻ. Tư
thế này được chứng minh là giảm đột tử ở trẻ sơ sinh (khi ngủ) nhưng lại khiến trẻ không vận động tay
và cổ đủ như khi nằm sấp, vì nằm sấp buộc trẻ phải rướn người lên và nhìn xung quanh…Theo một
nghiên cứu gần đây, các trẻ ngủ ngửa đều lật chậm, ngồi, bò và đứng chựng chậm hơn so với trẻ ngủ
sấp. Nhưng rất may là sự chênh lệch này là rất nhỏ, vẫn ở trong biên an toàn cho mỗi mốc phát triển và
do đó không đủ thuyết phục để từ bỏ tư thế ngủ ngửa giúp giảm tỉ lệ đột tử. Tuy nhiên, cha mẹ cũng nên
ghi nhận những lợi ích từ tư thế nằm sấp, và hãy cố cho trẻ nằm sấp thật nhiều khi đang thức.’
Nói như vậy cũng không có nghĩa là cứ để trẻ nằm sấp là tốt. Một thực hành hay một kỹ thuật chỉ có thể
được xác định là tốt hay không dựa vào cách thức được thực hiện chứ không chỉ ở mục đích thực hiện.
Một kỹ thuật mang tính giáo dục đúng nghĩa khi nó tôn trọng đứa trẻ như là chủ thể của hoạt động, và
bảo toàn được sự toàn vẹn, hợp nhất của các phần khác nhau của tâm lý như là cảm xúc, ý chí, sự tự
trọng của trẻ. Thế nên, tummy time như thế nào mới là điều chúng ta cần lưu tâm. Embehanhphuc xin
chia sẻ một số lưu ý khi bạn thực hiện Tummy time ở nhà với trẻ như sau:
Nên có một chỗ cố định cho trẻ vận động. Chúng tôi thường gọi là thảm vận động. Khi trẻ có thể
tự lật thì trẻ có thể lật bất kỳ đâu, bất kỳ chỗ nào. Nhưng trong thời gian ban đầu này khi trẻ chưa
tự lật, lẫy, trẻ bị phụ thuộc vào chúng ta, thì chúng ta nên tạo ra một trật tự nhất định dành riêng
cho hoạt động tummy time này.
Đây là một hoạt động học tập, nên chúng ta hãy chủ đích tạo kết nối tích cực cho trẻ với các hoạt
động học tập ngay từ những ngày tháng đầu đời. Vì thế chỉ đặt trẻ nằm sấp ở thảm vận động khi
trẻ đang tỉnh táo, có tâm trạng thoải mái, không đói, không buồn ngủ, không cáu giận. Cũng
không nên đặt trẻ nằm sấp khi trẻ vừa mới bú no vì trẻ có thể nôn trớ.
Thông báo với trẻ điều bạn định làm một cách tôn trọng.
Nên bắt đầu sau khi trẻ được 1 tháng tuổi, thời điểm quá trình Myeline đã đến phần cổ của trẻ.

Ban đầu chỉ để trẻ nằm sấp trong thời gian rất ngắn và dần dần kéo dài thời lượng. Những ngày
đầu tiên có thể chỉ kéo dài nửa phút, nhưng theo thời gian, trẻ sẽ càng ngày càng hứng thú với
tư thế này vì nó cho phép trẻ nhìn xung quanh tốt hơn, đồng thời có thể thao tác với các đồ chơi
với đôi tay của mình, khi đó bạn sẽ thấy trẻ sẽ nằm sấp được lâu hơn.
Khi trẻ ọ ẹ hoặc phát ra một số âm thanh, hãy quan sát xem có thực sự trẻ đang khó chịu hay
không. Nếu trẻ khó chịu hoặc khóc, hãy thể hiện cho trẻ thấy bạn đã nghe thấy và bạn sẽ lật trẻ
lại và cố gắng trả lời nhu cầu của trẻ thể hiện qua tiếng khóc.
Hoàn toàn không có kỳ vọng về thời lượng, về thái độ của trẻ. Việc chúng ta làm đơn thuần chỉ là
cung cấp một trải nghiệm khác cho trẻ. Hãy luôn quan sát và phản hồi, công nhận mọi cảm xúc
của trẻ và sẵn sàng lật trẻ lại khi trẻ có nhu cầu
Trên đây là những ý kiến của Embehanhphuc về thực hành Tummy time. Mặc dù chúng tôi ủng hộ thực
hành này, nhưng cũng rất tôn trọng những quan điểm trái chiều của các phương pháp khác như Emmi
Pickler hay RIE bởi vì chúng tôi tin tưởng rằng các phương pháp này sẽ có những lý giải trọn vẹn của họ
để làm nền tảng cho các thực hành riêng của họ. Với mỗi nhà giáo dục, giáo dưỡng và cha mẹ thì đây là
một quyết định mang tính cá nhân mà bạn phải tự lựa chọn và tìm hiểu rõ để thực hiện một cách đúng
đắn dựa trên một tình huống cụ thể của riêng bạn.
Câu hỏi thứ 2 của bạn liên quan đến việc hướng dẫn trẻ đi xe đạp. Để đi xe đạp, trẻ cần đã đạt được
năng lực thăng bằng tốt ở tư thế đứng thẳng. Tức là trẻ đã đi vững, đi cầu thang và chạy tốt thì khi đó trẻ
mới sẵn sàng để được giới thiệu hoạt động đi xe đạp. Tầm khoảng 1,5-2 tuổi trẻ sẽ đạt được mức độ
này. Thời điểm trẻ đã sẵn sàng chúng ta cũng không nên ngay lập tức bắt đầu bằng việc cho trẻ lên xe
đạp đi mà nên có một số bước đệm – hay sự chuẩn bị gián tiếp trước khi giới thiệu xe đạp một cách
chính thức cho trẻ. Xe thăng bằng là một bước khởi đầu tốt cho trẻ bởi nó giúp trẻ có được khả năng giữ
thăng bằng trên yên xe khi xe di chuyển. Sau khi trẻ đã chạy xe thăng bằng rất tốt rồi, bạn có thể thấy trẻ
chạy nhanh, kiểm soát tốt, tăng tốc đơn giản, giữ thăng bằng tốt trong lúc giơ hai chân và lướt đi… Đó là
những dấu hiệu cho thấy chúng ta nên giới thiệu xe đạp 2 bánh cho trẻ. Thông thường khoảng 4 tuổi trẻ
có thể chuyển tiếp sang xe 2 bánh (tức là sau khi trẻ tập luyện với xe thăng bằng 2 năm). Thời điểm này
cũng không cần phải vội, nếu trẻ đã dùng xe thăng bằng thành thạo mà vẫn còn hứng thú với xe thăng
bằng thì chúng ta cũng có thể để lùi việc mua xe đạp lại một thời gian nữa. Đây là việc không cần vội.
Nên tìm mua một chiếc xe đạp vừa với thể chất của trẻ, sao cho trẻ có thể hơi nhón và giữ xe đứng
thăng bằng được trên hai chân. Nếu xe đạp có 2 bánh phụ thì cần gỡ bỏ 2 bánh phụ đi, vì 2 bánh phụ
này sẽ là sự cản trở. Nếu các bước đệm được chuẩn bị tốt, trẻ có lực đạp ở chân mạnh, phối hợp tay
mắt, các năng lực thị giác tốt, khả năng giữ thăng bằng trên yên xe tốt… thì việc chuyển tiếp sang xe đạp
2 bánh vô cùng tự nhiên và đơn giản. Chúng tôi đã nhìn thấy nhiều em bé theo tiến trình này và thời
điểm em có sự chuẩn bị đầy đủ thì em sẽ ngồi lên xe đạp và ngay lập tức đạp được xe mà không hề có
sự khó khăn nào. Việc sử dụng xe đạp có gắn bánh phụ khiến cho trẻ ghi nhận các trải nghiệm không
đúng đắn về việc đi xe đạp thật. Loại xe này không giúp trẻ học được cách xử lý tình huống khi té, ngã,
quẹo, né tránh chướng ngại vật… bởi vì nó mang đến các cảm giác sai lầm. Nhiều phụ huynh nghĩ rằng
xe đạp gắn bánh phụ mới an toàn cho trẻ. Chúng tôi không nghĩ như vậy, chúng tôi cho rằng không có
sự an toàn nào là tuyệt đối, mọi thứ chỉ an toàn khi chúng ta học được cách xử lý tình huống xung quanh
nó – và điều đó chỉ đến khi chúng ta có trải nghiệm thật, thử sai và rút kinh nghiệm. Hi vọng những định
hướng này sẽ giúp bạn lựa chọn được các dụng cụ vận động hiệu quả, tối ưu cho em bé nhà bạn. Thân
mến,

Em bé hạnh phúc xin kết thúc Radio số này tại đây. Nếu bạn có những bối rối và thắc mắc với con trẻ
trong gia đình, hãy email chia sẻ với chúng tôi qua địa chỉ: embehanhphucvn@gmail.com .Các bạn cũng
có thể truy cập vào website embehanhphuc.vn để tìm kiếm các bài viết đi theo triết lý ‘dõi theo trẻ’, để
tìm hiểu về sự phát triển của trẻ thơ trong giai đoạn xây dựng nền tảng nhân cách trong 6 năm đầu đời.
Tạm biệt và hẹn gặp lại các bạn vào thứ 3 tuần sau.