Xin chào các bạn, đây là Radio Hiểu con – Yêu con của chuyên trang Embehanhphuc.vn – một tổ chức có
sứ mệnh thúc đẩy nhận thức của cha mẹ, nhà giáo dục, giáo dưỡng và công chúng về trẻ thơ và năng lực
tiềm tàng của trẻ trong 6 năm đầu đời. Radio Hiểu con – Yêu con là một kênh Radio trả lời các câu hỏi
thực tế phát sinh trong những tình huống khó khăn giữa cha mẹ và con cái trong gia đình. Thông qua
việc phân tích tình huống và đi theo kim chỉ nam ‘dõi theo trẻ’ chúng tôi giúp phụ huynh thấu hiểu tâm
lý sau các hành vi, hoạt động của con trẻ và từ đó yêu con theo cách tôn trọng và nhân văn hơn. Để mái
nhà và cha mẹ sẽ luôn là tổ ấm của con trong suốt cuộc đời.
Tuần trước, radio đã trả lời 2 câu hỏi liên quan đến chủ đề ‘Xây dựng môi trường nuôi dưỡng tình yêu
đối với sách’. Tuần này chúng tôi tiếp tục trả lời một câu hỏi nhận được qua chương trình workshop
SÁCH LÀNH, chương trình workshop hướng dẫn phụ huynh lựa chọn sách cho trẻ 0-6. Câu hỏi như sau:
‘Làm sao để bản thân cha mẹ có thể hiểu nội dung những cuốn sách được gắn dành cho thiếu nhi là
dành cho thiếu nhi vậy ạ? Mình mua khá nhiều sách tranh cho trẻ 0-3t thì không có gì thắc mắc quá đặc
biệt nhưng sách dành cho trẻ lớn hơn thì lại là một chuyện khác, nhiều cuốn thật sự bản thân mẹ đọc
vào mẹ không hiểu được nội dung, văn phong nhiều cuốn theo ý kiến của mình là khá lủng củng, thậm
chí có cuốn mình cảm thấy còn sai cả ngữ pháp và chính tả, đương nhiên mình sẽ không mua những
cuốn làm mình băn khoăn như vậy, làm thế nào để chọn được đúng cuốn sách cho trẻ ạ? Có phải mình
quá khó khăn không ạ?
Xin cảm ơn câu hỏi của phụ huynh vì đã gợi mở cho chúng ta một chủ đề thực tế và rất đáng quan tâm
đó là cách lựa chọn sách phù hợp với tâm lý của trẻ trong từng giai đoạn nhỏ của độ tuổi 0-6. Sách là
một trong những thức ăn hấp dẫn cho tâm trí trẻ thơ, tuy nhiên không phải loại sách nào, cuốn sách nào
cũng phù hợp để trao đến trẻ. Nội dung của sách đi thẳng vào cảm xúc, trí nhớ, nhận thức, trí tưởng
tượng của trẻ, và vì thế chúng ta lại càng cần phải thận trọng để chọn những cuốn sách tương xứng cho
trẻ thơ. Vì thế hôm nay Embehanhphuc sẽ chia sẻ một số hướng dẫn quan trọng nhất để chọn sách lành
cho trẻ.
Đầu tiên, luôn phải thực sự đọc một cuốn sách trước khi trao nó đến tay trẻ. Bạn nên đến nhà sách và
đọc và chọn mua trực tiếp hơn là mua online. Các trang bán sách online thường chỉ để chúng ta đọc một
vài trang hay nhất vì thế chúng ta không đảm bảo được nội dung toàn bộ cuốn sách sẽ chất lượng như
kỳ vọng. Từ nhỏ, trẻ cũng nên được ba mẹ đưa đến hiệu sách và chọn sách định kỳ, một tuần 1 lần hoặc
ít nhất 1 tháng 1 lần. Thời gian ban đầu khi trẻ còn nhỏ, chúng ta cần phải tự tay lựa chọn sách cho trẻ,

để đảm bảo đạt được các tiêu chí mong muốn. Nhưng khi trẻ lên 5, lên 6 trẻ có thể bắt đầu được trao
quyền lựa chọn một vài cuốn theo hứng thú riêng của trẻ nhưng có sự kiểm duyệt nhất định của ba mẹ.
Thứ 2: Kích thước và chất liệu của sách cần phù hợp với khả năng thao tác của trẻ. Trẻ dưới 1 tuổi rưỡi
vẫn còn xu hướng tìm kiếm các cảm giác môi miệng, thế nên chúng ta nên chọn sách bìa carton cứng,
nhỏ cỡ lòng bàn tay người lớn. Trẻ từ 1 tuổi rưỡi đến 2 tuổi rưỡi có vận động tốt hơn tuy nhiên chưa đủ
tinh tế để lật giở các trang giấy mỏng, vì thế ta nên trao cho trẻ những cuốn sách giấy bìa hoặc giấy
thường hơi dày với kích thước cỡ A5. Trẻ trên 2,5 đã có thể thao tác với giấy thường và sách với kích
thước lớn cỡ A4 trở lại. Kích thước và chất liệu sách phù hợp sẽ giúp trẻ sử dụng sách độc lập và chủ
động, thao tác được theo mong muốn của mình. Hiện tại trên thị trường có những cuốn Big book với
kích thước rất lớn so với trẻ, nội dung cũng quá phức tạp và quá nhiều thông tin so với mức độ nhận
thức của trẻ 0-6. Những sách với kích thước và nội dung dạng này chưa nên trao đến trẻ 0-6, mà hãy đợi
đến khi trẻ vào tiểu học sẽ phù hợp hơn.
Thứ 3: Ngôn ngữ trong sách tương xứng với khả năng ngôn ngữ của trẻ. Sách cho trẻ dưới 1,5 tuổi
thường chỉ gồm hình ảnh và 1 từ hoặc cụm từ ngắn. Sách cho trẻ từ 1,5 tuổi đến 3 tuổi thường sẽ gồm
hình ảnh và 1,2 câu ngắn. Các từ được sử dụng cũng là những từ thân thuộc với trẻ. Cấu trúc câu đơn
giản. Trẻ trên 3 tuổi đọc sẽ đọc được những cuốn sách với số lượng câu chữ tăng dần lên và phức tạp
dần. Độ dài câu chuyện của trẻ cũng nên tăng dần, từ 10 trang lúc trẻ 3 tuổi lên 20, 30 trang khi trẻ lên
5, 6 tuổi. T
Thứ 4: Ngôn ngữ trong sách được sử dụng đúng đắn và phù hợp. Bởi vì ngôn ngữ trong sách sẽ trở
thành dữ liệu để trẻ xây dựng ngôn ngữ viết, tương tự như việc trẻ sẽ lượm nhặt ngôn ngữ nói mà
người lớn xung quanh giao tiếp để xây dựng ngôn ngữ nói cho chính trẻ. Chúng tôi cũng hoàn toàn đồng
ý với bạn là không nên mua những cuốn sách với diễn đạt lủng củng, sai chính tả, sai ngữ pháp. Những
cuốn sách như vậy cũng thể hiện lối làm sách thiếu nhi tạm bợ và không tôn trọng người đọc trẻ thơ.
Đặc biệt với truyện kể và thơ thì tính văn học lại càng cân nhắc. Câu chuyện cần được diễn đạt theo một
lối văn phong đơn giản phù hợp trí tuệ đơn giản của trẻ nhưng cần đẹp và cảm xúc. Các bài thơ và nhạc
cần đảm bảo tính vần điệu ở trong đó, bởi vì đây là những trải nghiệm đầu tiên của trẻ với thể loại này.
Những thể loại thơ tự do, thơ sáng tạo trẻ nên được tiếp xúc khi trẻ đã đủ lớn và có đủ lượng trải
nghiệm với những thể thơ cổ điển, có niêm luật.
Thứ 5: Cân nhắc tính thẩm mỹ của sách. Sách thiếu nhi thường sẽ được minh họa bởi hình ảnh để giúp
trẻ có thể cảm nhận được cảm xúc và phần nào hỗ trợ để trẻ có thể tái hiện được câu chuyện trong tâm

trí của mình. Vì thế ngoài những giá trị mà sách mang đến cho trí tuệ, nhận thức, ngôn ngữ của trẻ, sách
còn chính là dinh dưỡng cho thẩm mỹ của trẻ. Một cuốn sách được minh họa chất lượng, sáng tạo là
nguồn dưỡng chất tuyệt vời cho sự phát triển mỹ thuật của trẻ. Nhưng hiện tại trên thị trường còn có
rất nhiều cuốn sách được làm với hình thức cẩu thả, dễ dãi. Vì thế đây cũng là một tiêu chí mà bạn nên
cân nhắc khi chọn sách cho bé nhé.
Thứ 6: Trong 6 năm đầu đời trẻ nên được tiếp xúc với những cuốn sách có nội dung xuất phát từ sự thật.
Những thể loại hư cấu, huyễn tưởng, như là gà biết nói, chó thì mặc quần lái xe hơi, cây thì biết bay,
nhân mã, người cá, pony hay chuột mickey… không mang lại lợi ích gì cho sự phát triển của trẻ. Mặc dù
chúng ta thường nghĩ rằng những câu chuyện này sẽ nuôi dưỡng trí tưởng tượng, nhưng sự thực không
phải như vậy. Tưởng tượng là khả năng tạo ra và xây dựng nên các hình ảnh trong tâm trí khi mà điều đó
không hiện diện thực sự. Quá trình tưởng tượng này có nền tảng là những trải nghiệm mà trẻ có được
trong thế giới thực. Nhờ kho trải nghiệm mà trẻ đã thu nhận thông qua cảm quan, trẻ xây dựng các hình
ảnh tâm trí. Và nhờ các hình ảnh trong tâm trí của mình, trẻ mới có khả năng tái tạo lại trải nghiệm, tạo
ra hình ảnh mới, các ý tưởng mới dựa mong muốn của trẻ. Đó chính là bản chất của trí tưởng tượng. Để
nuôi dưỡng trí tưởng tượng này, trẻ cần các trải nghiệm thực và thông tin thực chứ không phải là những
thông tin giả tạo, sai lệch hay sản phẩm của marketing. Những thông tin sai lệch mà trẻ thu nhận qua
sách vở thậm chí còn gây hại cho sự phát triển nhận thức của trẻ. Nhận thức được xây dựng từ những
sự thật của cuộc sống. Trẻ thơ rất chân thành và ngây thơ, trẻ tin mọi thứ chúng ta trao vì trẻ chưa xây
dựng được bộ lọc để đánh giá một thông tin là đúng hay sai. Trẻ tin mọi thứ ta nói, mọi câu chuyện ta kể
cho trẻ. Vậy tại sao chúng ta dạy trẻ một nội dung không có thật để rồi sau này lại phải tẩy xóa đi và dạy
lại. Và kể cả là trẻ có nhận ra sự thật, thì trẻ cũng đã bối rối và mất đi niềm tin với những điều người lớn
nói trong một thời gian dài. Trẻ xây dựng niềm tin với cuộc sống thông qua những điều xảy ra trong
những năm nền tảng này của trẻ. Vì thế, hãy chân thành với trẻ và trao cho trẻ cuộc sống này theo một
cách chân thành giản dị thư cách cuộc sống vẫn là thế. Những vẻ đẹp thực sự của cuộc sống như là vòng
đời của một chú bướm, hay cực quang của bắc cực, là câu chuyện về những người lính cứu hỏa, hoặc
đơn giản những nếp nhăn của bà ngoại vốn đã là điều kỳ diệu, thậm chí còn kỳ diệu hơn là một cây đũa
thần hay một tấm thảm bay hoặc người nhện. Trẻ hạnh phúc với mọi thứ diễn ra trong cuộc sống của
mình chứ không phải trẻ sinh ra với sở thích xem phim hoạt hình được di truyền trong gen. Vậy tại sao
không trao cho trẻ niềm vui với những vẻ đẹp thực sự cuộc sống mà lại cứ phải giải trí cho trẻ bởi những
thứ hào nhoáng, huyễn tưởng của ngành công nghiệp giải trí. Trẻ cần khoảng 5 năm để nhận thức của
trẻ phát triển đến mức có thể phân biệt được sự thực và điều giả tưởng. Trong khoảng thời gian ngắn
ngủi đó, những cuốn sách dựa trên sự thật của cuộc sống sẽ là thức ăn giàu dưỡng chất cho nhận thức,

trí tuệ và trí tưởng tượng của trẻ. Ngoài ra những câu chuyện đạo đức, truyện ngụ ngôn, truyện tiếu
lâm, truyện với nhiều lớp nghĩa cũng không phù hợp trí tuệ của nhóm tuổi này. Tâm trí đơn giản, thẳng
thắn và trực diện của trẻ chưa được chuẩn bị đủ để hiểu được những hàm nghĩa, bài học bên dưới của
những thể loại này.
Thứ 7: Hãy thận trọng với những định kiến được cài cắm trong nội dung của cuốn sách. Có rất nhiều
định kiến về giới như màu hồng là của con gái, màu xanh là của con trai, mẹ thì làm việc nhà, còn ba thì
đi làm việc bên ngoài… Hoặc những định kiến văn hóa như là con phải học giỏi để làm vui lòng cha mẹ,
những người xinh đẹp thì tốt bụng còn những người xấu xí thì độc ác… được truyền đạt trong nhiều câu
chuyện đặc biệt là chuyện cổ tích. Khi trẻ tiếp xúc với những câu chuyện này, thường những định kiến
này rất dễ trở thành định kiến của trẻ khi lớn lên. Hãy tránh những câu chuyện này nếu bạn muốn có
một em bé cởi mở với thế giới xung quanh, và tiếp cận với mọi sự kiện trong cuộc sống với thái độ
không định kiến, không phân biệt.
Thứ 8: Nội dung của sách cần tương xứng với nhận thức và trí tuệ của trẻ. Trẻ nhỏ thì phù hợp với
những cuốn sách với nội dung đơn giản như các tình huống trong gia đình, các đồ dùng trong nhà,
những trải nghiệm hằng ngày thân thuộc với trẻ, các cảm xúc của trẻ, các vận động và các bộ phận của
cơ thể… Theo thời gian, trẻ có nhiều trải nghiệm hơn, trẻ sẽ sẵn sàng để đọc những nội dung phức tạp
hơn như đi về nhà ông bà, chuyện về trường học, chuyện về cuộc sống của con thú, chuyện về vòng đời
của các con vật… Những câu chuyện giới thiệu cho trẻ về trải nghiệm lần đầu tiên đi nha sĩ, lần đầu tiên
đi máy bay… cũng là nội dung mà trẻ yêu thích. Với các câu chuyện về những trải nghiệm đầu tiên này,
chúng ta có thể đọc để chuẩn bị tâm lý trước khi trẻ có trải nghiệm đó ở đời thực. Hoặc một cách khác
để sử dụng là đọc cho trẻ sau khi trẻ vừa có trải nghiệm thực đó lần đầu tiên. Ví dụ, sau lần đầu tiên trẻ
được đi máy bay, ta có thể đọc cuốn sách ‘Lần đầu tiên đi máy bay’ và trò chuyện cùng trẻ về những trải
nghiệm trẻ đã có, gọi tên những từ vựng mới với trẻ, cùng một số câu hỏi gợi mở khác… Trong cuộc
sống của trẻ ngoài những người thân thuộc như thầy cô, ông bà, hàng xóm, bạn bè thì trẻ cũng gặp
những người khác nhau ví dụ như thợ xây, lính cứu hỏa, bác sĩ, bác nông dân. Vì thế những cuốn sách
đơn giản nhưng chân thực về những con người khác nhau làm các công việc khác nhau để đóng góp vào
sự vận hành hài hòa của xã hội, cũng sẽ là loại sách trẻ thấy rất thú vị và đồng thời bổ sung nhiều vốn từ
cho trẻ trong các bối cảnh cụ thể của ngành nghề đó. Trẻ cũng ưa thích các cuốn sách khoa học đơn giản
và nội dung tập trung vào 1 chủ đề nhỏ. Ví dụ như về vòng đời của các con vật, về các loại sinh vật cộng
sinh, về các côn trùng trong vườn nhà… Những cuốn sách khoa học lớn, dày và nhiều thông tin hoàn
toàn không phù hợp với trẻ trong nhóm tuổi này vì năng lực trí tuệ của trẻ và trải nghiệm của trẻ còn

hạn chế. Cách sắp xếp chữ và hình của những cuốn sách lớn này cũng phù hợp để trẻ tự đọc hơn là để
người khác đọc cho trẻ. Vì thế những cuốn sách big book, sách khoa học phức tạp nên trao cho trẻ khi
trẻ đã biết đọc và đã có một số nền tảng hiểu biết tổng quan về các lĩnh vực như thiên văn học, động vật
học, thực vật học…
Đây là những tiêu chí căn bản nhất để chúng ta lựa chọn được những cuốn sách phù hợp với tâm lý của
trẻ 0-6. Hi vọng các ba mẹ có thể dựa vào những tiêu chí này để chọn tặng cho trẻ những cuốn sách phù
hợp và trao đến trẻ một cánh cửa mở ra cho bao nhiêu chân trời kỳ diệu.
Em bé hạnh phúc xin kết thúc Radio số này tại đây. Nếu bạn có những bối rối và thắc mắc với con trẻ
trong gia đình, hãy email chia sẻ với chúng tôi qua địa chỉ: embehanhphucvn@gmail.com .Các bạn cũng
có thể truy cập vào website embehanhphuc.vn để tìm kiếm các bài viết đi theo triết lý ‘dõi theo trẻ’, để
tìm hiểu về sự phát triển của trẻ thơ trong giai đoạn xây dựng nền tảng nhân cách trong 6 năm đầu đời.
Tạm biệt và hẹn gặp lại các bạn vào thứ 3 tuần sau.