Xin chào các bạn, đây là Radio Hiểu con – Yêu con của chuyên trang Embehanhphuc.vn – một tổ chức có
sứ mệnh thúc đẩy nhận thức của cha mẹ, nhà giáo dục, giáo dưỡng và công chúng về trẻ thơ và năng lực
tiềm tàng của trẻ trong 6 năm đầu đời. Radio Hiểu con – Yêu con là một kênh Radio trả lời các câu hỏi
thực tế phát sinh trong những tình huống khó khăn giữa cha mẹ và con cái trong gia đình. Thông qua
việc phân tích tình huống và đi theo kim chỉ nam ‘dõi theo trẻ’ chúng tôi giúp phụ huynh thấu hiểu tâm
lý sau các hành vi, hoạt động của con trẻ và từ đó yêu con theo cách tôn trọng và nhân văn hơn. Để mái
nhà và cha mẹ sẽ luôn là tổ ấm của con trong suốt cuộc đời.
Embehanhphuc nhận được một câu hỏi từ một phụ huynh 28 tuổi ở Trà Vinh, câu hỏi liên quan đến tình
huống của em bé trai 26 tháng tuổi: ‘Mình có 2 vấn đề về con mong đuoc EBHP tư vấn giúp:
Vấn đề thứ nhất: Bé nhà mình rất thích khám phá mọi thứ xung quanh, mình cũng tạo điều kiện cho con
thoải mái khám phá, nhưng có những món đồ điện tử như: máy lọc nước, tivi,tủ lạnh bé cũng thích khám
phá, hay thùng rác trong phòng bé thích cái nắp bật. Mặc dù vc mình đã nói chuyện phân tích có, la rầy
có, bắt phạt time out 10s có. Nhưng bé lại có phản kháng la hét và cố lại gần và chơi tiếp. Sau này khi
thấy bé chơi mình có kêu tên bé lớn xíu, bé biết hành động sai có chạy lại mình nhưng xíu xiu lại quay lại
đó chơi tiếp (mình cảm nhận bé biết là làm vậy ko đúng nhưng vẫn tò mò thích chơi).
Vấn đề thứ hai. Mình đang tập cho bé chuyển sang ăn cơm nên trong bữa ăn bé sẽ dùng muỗng nĩa hoặc
bé sẽ dùng tay bóc thức ăn ( bé ăn luôn ngồi trên ghé ăn) nhưng trong thời gian vui chơi của bé, bé thấy
vật gì nhỏ lại bóc bỏ vào miệng (đôi khi xe sách nhai) , cái gì nhai nuốt đc bé nuốt luôn ko thì bé lè ra. Vì
ở với ông bà nên ông bà không theo kịp để ngăn cản bé. Đồng thời, bé cũng hay ngặm đồ chơi ngậm tay
khi cảm thấy chán việc này ngay nên bé hay bị viêm họng. Rất mong EBHP cho mình xin ý kiến và hướng
để hỗ trợ bé nhà mình. Trân trọng cảm ơn Em bé hạnh phúc!.’
Chào bạn, cảm ơn câu hỏi rất cụ thể của bạn cho radio số 18. Những biểu hiện mà bạn mô tả là những
biểu hiện hoàn toàn bình thường của các em bé lên 2. Chúng ta sẽ cần lo lắng nếu như em bé lên 2 của
chúng ta không có các biểu hiện khám phá như vậy, còn trong trường hợp này thay vì tìm cách thay đổi
hành vi của em bé, hãy hân hoan vì em bé của bạn đang thể hiện các dấu hiệu cho thấy rằng sự phát
triển tâm lý của em đang diễn ra thuận lợi và có những biểu hiện tương xứng với lứa tuổi của em. Vì thế
vấn đề mà embehanhphuc hôm nay sẽ giúp bạn đó là làm sao để tìm được cách ứng xử hài hòa để sống
được với nhà khoa học, nhà khám phá nhỏ tuổi này.

Em bé của bạn có vẻ là một em bé may mắn vì có được ba mẹ hiểu, ghi nhận nhu cầu khám phá và tạo
điều kiện cho các khám phá của em. Tuy nhiên như mọi hoạt động khám phá, nó đều tiềm ẩn các rủi ro
đối với đứa trẻ và đối với các đồ vật trong môi trường xung quanh trẻ. Và vì thế trẻ cần bạn để có thể
hiểu được điều gì là các giới hạn an toàn mà trẻ cần dừng lại trong quá trình học tập khám phá của
mình.
Để hỗ trợ trẻ điều đầu tiên bạn cần ghi nhớ đó là: Trẻ chỉ có thể an toàn khám phá trong một môi
trường được chuẩn bị. Đây phải là một môi trường có đủ an toàn để bạn có thể trao tự do cho trẻ,
nhưng không an toàn tuyệt đối bởi trẻ cần có một số thử thách nho nhỏ, tương xứng cho sự phát triển
của mình. Môi trường an toàn tuyệt đối về căn bản là một môi trường buồn chán và không có các cơ hội
cho việc học tập. Bạn có thể tưởng tượng ra một cái lồng kính được tiệt trùng, nó an toàn tuyệt đối
nhưng cũng chính vì thế đứa trẻ không có kích thích cho khả năng tự giải quyết vấn đề, khả năng nhận
thức nguyên nhân hệ quả, sự tự tin của trẻ… Thế nên chúng ta cần tìm một điểm cân bằng. Chúng tôi gợi
ý bạn hãy kiểm tra lại môi trường ở các điểm như sau:
 Loại bỏ các đồ dùng không cần thiết trong gia đình. Những bàn ghế thừa, những hộp thuốc cũ,
những đồ lưu niệm không cần thiết, các thức ăn và đồ trong tủ lạnh mà không cần thiết… Hãy rà
soát và tinh giản môi trường của trẻ. Trẻ trong giai đoạn này cần không gian để vận động thô,
thế nên không gian của gia đình nên tạo điều kiện để trẻ di chuyển tự tin, thoải mái.
 Những đồ trong tầm tay của trẻ là những đồ trẻ có thể khám phá được. Những đồ bạn không
muốn con sờ vào hãy tìm một chỗ cất ngoài tầm tay của trẻ. Các đồ vật như điện thoại, remote,
chìa khóa, ví tiền, thuốc, hóa chất, rượu, dầu xoa bóp… nên được cất đặt ở một chỗ an toàn và
ngoài tầm với của trẻ, hoặc được đặt trong ngăn kéo có khóa. Như vậy bạn sẽ giảm thiểu được
việc phải nói không với trẻ hay phải can thiệp khi trẻ đã lỡ sử dụng các đồ dùng này.
 Kiểm tra những yếu tố tiềm ẩn nguy cơ trong gia đình. Ví dụ: nước cọ bồn cầu, dao… cần được
cất đặt cẩn thận. Ổ điện thấp cần được dán kín lại, chỉ nên sử dụng các ổ điện ngoài tầm tay con
trẻ. Rèm cửa nên được loại bỏ trong khoảng thời gian này hoặc được gia cố an toàn chắc chắn.
Các loại cây cảnh có độc tố cần được loại bỏ ra khỏi môi trường.
Điều thứ 2: Hãy hướng trẻ đến những cách khám phá an toàn thông qua những hoạt động có mục
đích. Sau khi bạn rà soát môi trường như hướng dẫn chúng tôi có đề xuất trên đây, bạn sẽ thấy một số
đồ dùng trong môi trường có thể sẽ không an toàn tuyệt đối cho trẻ nhưng nếu hệ quả không nghiêm
trọng thì vẫn có thể để trong môi trường để sử dụng các vật đó như là một cơ hội để trẻ học cách sử
dụng đồ vật đúng mục đích và theo cách an toàn. Ví dụ như trong tủ lạnh, các đồ ăn tươi sống như thịt

cá nên được để trên ngăn đá, còn các thức ăn khác trẻ có lỡ cầm nắm, sờ, hoặc thậm chí ăn một chút
cũng không sao. Khi trẻ sử dụng các đồ này, chúng ta lặp đi lặp lại việc hướng dẫn cách sử dụng phù hợp
của đồ dùng đó. Ví dụ trẻ nào cũng sẽ thích khám phá cái quạt. Bạn không cần phải cất cái quạt đi nhưng
có thể hướng dẫn trẻ bật các nút công tắc. Nếu trẻ muốn xem cánh quạt thì ta rút điện ra và chỉ cho trẻ
thấy rằng chỉ khi quạt dừng thì mới xem cánh quạt được. Lý tưởng hơn, hãy tạo điều kiện cho trẻ được
khám phá quạt bằng cách ba mẹ có thể gỡ quạt ra cho trẻ xem, rồi để trẻ phụ ba mẹ việc lau cánh quạt
hoặc cọ rửa lau lồng quạt. Khi được điều hướng như vậy, trẻ vừa được thỏa mãn khuynh hướng khám
phá vừa được nuôi dưỡng vận động, ý chí, sự tập trung qua những hoạt động thực hành cuộc sống có
mục đích. Hoặc trong môi trường vẫn có thể có một số chậu cây cảnh nếu cây cảnh đó không có độc tố.
Ví dụ như cây ngũ gia bì, cây sung, cây ổi… là những cây cảnh mà nếu trẻ lỡ vặt lá ăn thì cũng không sao.
Chúng ta hướng dẫn trẻ tưới cho những cây hoặc xới tơi đất hoặc thu hoạch rau quả của những cây
này… Đừng lo lắng về việc trẻ bốc đất cát bỏ vào miệng. Trên thực tế những sự tiếp xúc tự nhiên với môi
trường xung quanh vừa là cơ hội để làm giàu các trải nghiệm cảm quan của trẻ, vừa giúp hệ miễn dịch
của trẻ có những kích thích tương xứng để rèn luyện. Trong một số tình huống, nếu có thể hãy cung cấp
những phương tiện an toàn hơn để trẻ khám phá. Ví dụ nếu trẻ rất thích cái thùng rác có nắp ở trong
bếp và bạn thì không ủng hộ bởi vì thùng rác ở nhà bếp rất dơ. Vậy thì hãy chuẩn bị cho trẻ 1 cái khác ở
góc hoạt động của trẻ hoặc ở ngoài sân. Khi mua về và đặt vào môi trường, hãy giới thiệu với trẻ ‘Mẹ
chuẩn bị cái thùng rác này ở đây, con xem cách dùng này’. Rồi để trẻ làm thử, hướng dẫn trẻ một số
hoạt động có dùng thùng rác như là lượm lá khô trong vườn bỏ vào thùng, chải tóc rồi nhặt tóc bám trên
lược bỏ vào thùng rác. Hãy cung cấp một mục đích cụ thể và hướng dẫn cách sử dụng phù hợp cho trẻ
với bất kỳ đồ vật nào trong gia đình. Khi nào trẻ dùng thùng rác nhà bếp để khám phá thì điều hướng trẻ
bằng cách nói ‘Con muốn dùng thùng rác à, con nhớ mình có thùng rác ngoài sân để con dùng không?
Con ra ngoài đó đi!’.
Điều thứ 3: Cách tiếp cận khi trẻ vượt các giới hạn an toàn. Trong những tình huống này, hãy tiếp cận
trẻ theo các bước như sau: Đầu tiên bạn tiến lại gần, ngồi xuống ngang tầm mắt trẻ. Sau đó bạn dán
nhãn tình huống, ví dụ ‘Quạt đang quay, nguy hiểm.’ Và tiếp theo đưa ra gợi ý thay thế ‘Con muốn bấm
số quạt, hay là mẹ gỡ ổ cắm để con sờ cánh quạt?’ Trao sức mạnh cho trẻ bằng cách đưa cho trẻ hai sự
lựa chọn phù hợp trong tình huống đó. Cuối cùng trong những tình huống mà trẻ không có sự lựa chọn,
hãy set giới hạn với thông điệp rõ ràng và với thái độ không cau có, không dọa nạt. Hãy như một người
dẫn đường đáng tin cậy cho trẻ. Bạn có thể nói như sau ‘Dao sắc, nguy hiểm. Mẹ cần lấy lại. Con muốn
tự đưa lại cho mẹ hay mẹ sẽ lấy nó từ tay con?’, hoặc ‘Đất là của cây. Mẹ không để con ăn đất được.
Không an toàn. Con nhè nó ra đây’ hoặc ‘Sách là để đọc, không phải để ăn. Con muốn mẹ đọc sách hay

muốn lại mở tủ lạnh tìm thứ gì đó để ăn’. Bạn sẽ cần lặp lại, và lặp lại không mệt mỏi cho đến khi trẻ
hiểu được những giới hạn này. Bạn cần phải hành động để follow up tình huống hoặc theo sát trẻ để
đảm bảo các giới hạn an toàn được duy trì một cách nghiêm túc, và qua đó trẻ nhận ra được sự nhất
quán giữa thái độ, lời nói và hành động của bạn. Trẻ 2 tuổi mới bắt đầu hình thành trí tuệ, và trí tuệ hay
nhận thức của trẻ chỉ có thể được làm giàu nhờ những trải nghiệm thật trong cuộc sống của trẻ, tạo
điều kiện cho trẻ trải nghiệm hệ quả, tự giải quyết vấn đề. Hiểu biết rằng cuộc sống có những giới hạn
riêng của nó để đảm bảo sự an toàn của con người, đó là một hiểu biết trẻ chưa có ngay từ ban đầu và
phải được xây dựng thông qua các tương tác được cha mẹ gọi tên và phản ứng theo một cách hợp logic
và nhất quán.
Điều thứ 4: Những điều tuyệt đối cần tránh. Khuynh hướng khám phá của trẻ là biểu hiện của khuynh
hướng chung, mạnh mẽ thuộc về bản chất con người mà ai cũng có. Một con người thể hiện các hành
động khám phá là một trong những biểu hiện cho thấy rằng đó là một con người có tâm trí lành mạnh,
tự do và ý chí mạnh mẽ. Đây là những biểu hiện đầu tiên của việc học tập tự nhiên của trẻ thơ, vì thế
cách bạn phản ứng với các biểu hiện của trẻ có thể duy trì, thổi bùng lên hay ngược lại cũng có thể dập
tắt ngọn lửa tò mò, hiếu kỳ, háo hức học tập vốn đã có sẵn trong trẻ. Đặt biệt khi trẻ ở độ tuổi lên 2, trẻ
tiếp xúc với mọi thứ và bắt đầu xây dựng nhận thức về mọi thứ mà trẻ đã thấm hút từ lúc trẻ ra đời, vì
thế hãy cẩn trọng với những thông điệp bạn gửi đến trẻ. Tuyệt đối tránh việc giải thích, phân tích, thuyết
phục lòng vòng, cặn kẽ, chi tiết mà trí tuệ non trẻ của bé không thể nào hiểu được. Trẻ có thể ra chiều
gật đầu nhưng điều đó không có nghĩa là trẻ hiểu. Hãy nói ngắn gọn, dán nhãn sự việc bằng ngôn ngữ
chính xác không cường điệu, hãy thẳng thắn về kỳ vọng của bạn và nói rõ ràng điều bạn muốn trẻ làm
như một số ví dụ chúng tôi đưa ra phía trên đây. Hãy tập trung vào việc giúp trẻ để trẻ hiểu được cuộc
sống và thế giới vật lý xung quanh trẻ, chứ không nên đặt nỗ lực vào việc điều chỉnh hành vi của trẻ.
Chính vì thế tuyệt đối không time out trẻ, không phạt trẻ, không bắt trẻ trải nghiệm các hệ quả không
liên quan đến hành động hoặc chịu các hệ quả quá sức với khả năng của trẻ. Trẻ chỉ mới là một em bé
lên hai, ngây thơ và hào hứng học hỏi về thế giới để có thể thích nghi được với cuộc sống xung quanh.
Vậy theo bạn, trẻ có nên bị phạt chỉ vì đang học tập? Nếu bạn muốn tìm hiểu rõ hơn những nguy cơ tiềm
ẩn mà time out và các hình thức phạt tác động lên tâm trẻ, bạn có thể lắng nghe thêm radio số 8, và tìm
đọc thêm bài viết ‘Thưởng và phạt – Đọc kỹ hướng dẫn trước khi sử dụng’ trên website
embehanhphuc.vn . Chúng tôi hi vọng những giải pháp trên đây sẽ giúp bạn và nhà khoa học nhỏ sống
hài hòa với nhau trong những năm ấu thơ ngắn ngủi này, và nhờ vậy em bé của bạn sẽ lớn lên và trở
thành một con người háo hức với tri thức, với một tâm hồn và tâm trí rộng mở trong tương lai không xa.

Em bé hạnh phúc xin kết thúc Radio số này tại đây. Nếu bạn có những bối rối và thắc mắc với con trẻ
trong gia đình, hãy email chia sẻ với chúng tôi qua địa chỉ: embehanhphucvn@gmail.com .Các bạn cũng
có thể truy cập vào website embehanhphuc.vn để tìm kiếm các bài viết đi theo triết lý ‘Dõi theo trẻ’, để
tìm hiểu về sự phát triển của trẻ thơ trong giai đoạn xây dựng nền tảng nhân cách trong 6 năm đầu đời.
Tạm biệt và hẹn gặp lại các bạn vào thứ 3 tuần sau.