(chuỗi bài: Tự nhiên hay Môi trường/Di truyền hay giáo dục)

Chỉ nhìn số lượng hàng tỉ nơ-ron (tốc độ 0,5 triệu nơ-ron/phút đến giữa thai kỳ) và hàng triệu triệu các khớp thần kinh được sản sinh (tốc độ 1,8 triệu khớp mỗi giây trong hai tháng cuối thai kỳ đến tận hai năm sau sinh). Nhưng vấn đề thú vị hơn và có lẽ khó hiểu nhất trong sự phát triển thần kinh, chính là làm sao các nơ-ron và các khớp thần kinh lại kết nối được với nhau.

…Việc kết nối dây thần kinh là một sự giao thoa tinh tế giữa tự nhiên và nuôi dưỡng. Gen sẽ chỉ đạo sợi trục tăng trưởng và đuôi gai gắn kết đúng vị trí, nhưng một khi các sợi này đã kết nối và hoạt động được, thì nhiệm vụ tiếp theo sẽ là trải nghiệm: để tạo hình và hoàn thiện các mạch điện thô sơ, cấu hình các phần cứng của từng trẻ phù hợp với môi trường riêng biệt.

…Gen là tác nhân chủ đạo trong việc kết nối dây thần kinh. Nhưng thực tế là không có đủ gen trong toàn bộ mã gen của con người để ấn định cho từng khớp thần kinh trong số hàng triệu triệu khớp. Do đó, phải cần đến yếu tố nuôi dưỡng mới hoàn tất được công việc này. Khi sản xuất thừa các khớp thần kinh, não bộ bắt buộc các khớp này phải cạnh tranh với nhau, và cũng như chọn lọc tự nhiên hay thị trường tự do, việc cạnh tranh giúp chọn ra được những khớp thần kinh phù hợp nhất, hữu dụng nhất… Quá trình cắt tỉa khớp thần kinh này là một phương pháp cực kỳ hiệu quả giúp mỗi mạch thần kinh của từng cá thể thích ứng với các yêu cầu đặc thù từ môi trường.

Nguồn: What’s going on in there? Tác giả: Lise Eliot, bản dịch tiếng Việt: Ths Bùi Đức Tiến